БАЯРЫ

Уваход



Зараз на сайце

Цяпер 132 госцяў анлайн
JoomlaWatch Stats 1.2.7 by Matej Koval

Countries

84.8%UNITED STATES UNITED STATES
6.7%BELARUS BELARUS
1.9%RUSSIAN FEDERATION RUSSIAN FEDERATION
1.6%GERMANY GERMANY
0.9%KUWAIT KUWAIT
0.5%POLAND POLAND
0.4%AUSTRALIA AUSTRALIA

 

 

 

 

Rating All.BY Каталог TUT.BY

 

 

DIR.BY

 

 


 
БАЯРЫ
«Баварский географ».
Ёсць так званы Geographus Bavarus, "Баварскі географ". Гэта дакумент на двух лістах, які быў выяўлены ў 1722 годзе ў Баварскай дзяржаўнай бібліятэцы ў Мюнхене. Рукапіс утрымоўвае трактат пра геаметрыю Боэцыя….
…Сам рукапіс ставіцца, па палеаграфічным дадзеным, да IX стагоддзя. Лісты 149 і 150, якія ўтрымоўваюць "Descriptio", каля 850 года былі ўлучаны ў склад больш шырокага рукапісу, які належаў манастыру Райхенау на Бодэнзее. Такім чынам, "Descriptio" дажыла да гэтага часу.
Можна нават сказаць дакладней. Як усталяваў Б.Бішофф, палеаграфічны рукапіс выразна датуецца першай паловай сярэдзіны  IX ст. і напісаны ў скрыпторыі швабскага манастыра Райхенау. Паўднёванямецкае паходжанне помніка пацвярджаецца і дадзенымі самой крыніцы - характэрным параўнаннем памераў зямлі прусаў з адлегласцю паміж рэкамі Энс і Рэйн. Адносна мэт стварэння гэтай этнагеаграфічнай цыдулкі сумневаў у гісторыкаў практычна няма: яе складальнік меў на ўвазе місіянерскія мэты царквы.
Цікавячае нас месца ўяўляе сабою прыпіску ў канцы рукапісу. Яно ўтрымоўвае спіс плямёнаў і народаў, што жылі побач з Нямеччынай. Спіс складзены на лацінскай мове і завецца "Descriptio civitatum et regionum ad septentrionalem plagam Danubii", што азначае "Апісанне гарадоў і земляў да поўначы ад Дуная". Падкрэслім: да поўначы ад ДУНАЯ. Гэта каб у далейшым не расцякацца па ўсёй карце Еўропы аж да Волгі.
Назовы прыведзены на лацінскай мове і даволі моцна скажоны. Але можна паспрабаваць расшыфраваць хоць бы частку з іх.
Вось тэкст:
Descriptio ciuitatum et regionum ad septentrionalem plagam Danubii.
Isti sunt qui propinquiores resident finibus Danaorum quos uocant Nortabtrezi ubi regio in qua sunt ciuitates LIII per ducos partitae. Vuilci in qua ciuitates XCV et regiones IIII. Linaa est populus qui habet ciuitates VII. prope illis resident quas uocant Bethenici, et Smeldingon et Morizani, qui habent ciuitates XI. Iuxta illos sunt qui uocantur Hehfeldi, qui habent civitates VIII. Iuxta illos est regio, quae uocatur Surbi in qua regione plures sunt quae ha bent ciuitates L. Iuxta illos sunt quos uocantur Talaminzi, qui habent civitates XIIII. Betheimare in qua sunt civitates XV. Marharii habent ciuitates XI. Vulgarii regio est inmensa et populus multus habens ciuitates V. eo quod multitudo magna ex eis sit et non sit eis opus ciuitates habere. Est populus quem uocant Merehanos, ipsi habent ciuitates XXX. Iste sunt regiones quae terminant in finibus nostris. Isti sunt qui iuxta istorum fines resident. Osterabtrezi, in qua ciuitates plusquam C sunt. Miloxi, in qua ciuitates LXVII. Phesnuzi habent ciuitates LXX. Thadesi plusquam CC urbes habent. Glopeani, in qua ciuitates CCCC aut eo amplius. Zuireani habent ciuitates CCCXXV. Busani habent ciuitates CCXXXI. Sittici regio inmensa populis et urbibus munitissimis. Stadici in qua ciuitates DXVI populusque infinitus. Sebbirozi habent ciuitates XC. Vnlizi, populus multus, ciuitates CCCXVIII. Neriuani habent ciuitates LXXVIII. Attorozi habent CXL VIII, populus ferocissimus. Eptaradici habent ciuitates CCLXIII. Vuillerozi habent ciuitates CLXXX. Zabrozi habent ciuitates CCXII. Znetalici habent ciuitates LXXIIlI. Aturezani habent ciuitates CIIII. Chozirozi habent ciuitates CCL. Lendizi habent ciuitates XCVIII. Thafnezi habent ciuitates CCLVII. Zeriuani quod tantum est regnum ut ex eo cunctae gentes Sclauorum exortae sint et originem sicut affirmant ducant. Prissani ciuitates LXX. Velunzani ciuitates LXX. Bruzi plus est undique quam de Enisa ad Rhenum. Vuizunbeire. Caziri ciuitates C. Ruzzi. Forsderen. Liudi. Fresiti. Serauici. Lucolane. Vngare. Vuislane. Sleenzane ciuitates XV. Lunsizi ciuitates XXX. Dadosesani ciuitates XX. Milzane ciuitates XXX. Besunzane ciuitates II. Verizane ciuitates X. Fraganeo ciuitates XL. Lupiglaa ciuitates XXX. Opolini ciuitates XX. Golensizi ciuitates V.
Sueui non sunt nati, sed seminati.
Beire non dicuntur bauarii, sed boiarii, a boia fluvio.
Пераклад І.В.Дз’яканава ўсё па тым жа сайце http://www.vostlit.info:
…Бейры - не клічуцца баварамі, але баярамі, ад [назвы] рэкі Боя…
Крыніца: http://pereswet.com/publish/bayern.html
Бавары
Матэрыял з Вікіпедыі - вольнай энцыклапедыі
Бавары  (ім. Bayern, бав. Baian) - буйнае прагерманскае племя, якое ўзнікла на тэрыторыі цяперашняй Чэхіі (Багеміі) у эпоху канчатка Вялікага перасялення народаў.
Гісторыя
Бавары былі меркавана нашчадкамі маркаманаў  або нашчадкамі ругіяў, пабітых каралём Одаакрам у 487 годзе, і найстаражытнага кельцкага насельніцтва сучаснай Чэхіі.
Упершыню племя згадваецца ў VI веку, калі падпарадкоўваецца франкам. Пазней бавары сфармавалі ўласнае герцагства пад кіраваннем дынастыі Агілальфінгаў, а ў VII-VIII  веках адпалі ад Меравінгаў. Створаная ў гэты перыяд запіс звычайнага права бавараў - так званая Баварская праўда - з'яўляецца адной з найстаражытных "варварскіх праўд" і адным з найважных крыніц даследавання грамадства германцаў перыяду ранняга Сярэднявечча.
У першай траціне VIII стагоддзя  Карл Мартэлл ізноў падпарадкаваў бавараў  Франкскаму каралеўству, і ў 732 годзе яны ўдзельнічалі ў складзе яго войска ў бітве пры Пуацьце. У далейшым Баварыя ўвайшла ў склад імперыі Карла Вялікага, але ўжо ў канцы IX стагоддзя баварскія землі былі перададзены Луітпольду, які ўзнавіў старажытнае герцагства Баварыя, якое стала адным з найболей буйных і ўплывовых у імперыі.
Геаграфія
Тэрыторыя бавараў  знаходзілася ў басейне ракі Дунай. Іх суседзямі былі:
"    цюрынгі на поўначы
"    франкі на паўночным захадзе
"    алеманны на захадзе
"    остготы на поўдні (да 554 года)
"    лангабарды на паўднёвым усходзе
"    авары на паўднёвым усходзе
"    славяне на ўсходзе
Роля бавараў у гісторыі
Бавары сталі адным з кампанентаў фармавання нямецкага і аўстрыйскага народа. Іх нашчадкі засяляюць тэрыторыю аўстрыйскага Ціроля і Баварыі, адной з федэральных земляў Нямеччыны.
Нататкі
Большая советская энциклопедия
Сайт «Всемирная история»
Літаратура
Граков Б.Н., Моравский С.П., Неусыхин А.И. (составители) Древние германцы (Сборник документов). — Государственное социально-экономическое издательство, 1937. — 228 с.
Соколова А. М. Варварские правды. — Чита, 1969. — 169 с.
Неусыхин А.И. Общественный строй древних германцев. — М., 2001. — 302 с. — ISBN 5-85209-109-Х
K. Bosl Bayerische Geschichte. — Ludwig, München, 1990. — ISBN 3-7787-2116-X
B. Hubensteiner Bayerische Geschichte. — Ludwig, München, 1999. — ISBN 3778737899
Баварыя
Матэрыял з Вікіпедыі - вольнай энцыклапедыі (артыкул скарочаны)


Баварыя (ням. Bayern) - зямля на поўдні і паўднёвым усходзе Федэратыўнай Рэспублікі Нямеччыны, з'яўляецца самай вялікай па плошчы зямлёй у складзе ФРГ. Адміністрацыйнае дзяленне: Сем адміністрацыйных акруг - Верхняя Франконія, Сярэдняя Франконія, Ніжняя Франконія, Верхні Пфальц, Ніжняя Баварыя, Верхняя Баварыя, Швабія. Сталіца – Мюнхен (раней быў Мніхаў). Аснову насельніцтва складаюць тры народнасці - баварцы, франконцы і швабы.
Насельніцтва Баварыя.
Баварцы з'яўляюцца нашчадкамі трох старажытных германскіх саюзных плямёнаў - бавараў, франкаў і швабаў (алеманнаў) - адрозніваюцца характарам гаворкі, звычаямі, выявай мыслення і светаадчуваннем. Пазней, ужо ў 1945 годзе да іх ліку дадалося больш двух мільёнаў уцекачоў і дэпартаваных з былых германскіх тэрыторый, якія прыўнеслі свае ўласныя традыцыі і культуру.
Бавары
З'яўляюцца нашчадкамі баварцаў, засяляюць адміністрацыйныя акругі Верхняя Баварыя, Ніжняя Баварыя і Верхні Пфальц. Валодаючы колькасцю каля 6,4 млн чалавек, яны складаюць добрую палову насельніцтва Баварыі.
Франкі
Месцы іх расселення знаходзяцца ў адміністрацыйных акругах Верхняя, Сярэдняя і Ніжняя Франконія, якія ўваходзяць у склад зямлі Баварыя з пачатку XIX стагоддзя, у наш час пражывае каля 4,1 млн франконцаў.
Швабы
Імем 1,8 млн баварскіх швабаў названы адміністрацыйная акруга Швабія.
"Чацвёртае племя"
Таксама да трох баварскіх этнічных груп далучыліся выгнаныя судзетцкія  немцы, якія перасяліліся ў Баварыю галоўным чынам пасля 1945 года. Вольная Зямля дала ім абарону і падтрымку. Ва Ўказе ад 5 лістапада 1962 года гаворыцца: "Урад Баварыі прызнае прыналежнасць судзетцкіх немцаў да карэннага баварскага насельніцтва". Удзячныя да здабытай радзімы, "новыя баварцы" прыклалі шмат сіл да яе аднаўлення пасля Другой сусветнай вайны.
Нататкі
1.Официальный сайт Федеральной земли Бавария (нем., англ., рус.)
2.Seehofer zum Ministerpräsidenten gewählt (нем.)
3.Bayerns erste Präsidentin (нем.)
4.https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online/
5.Исторический словарь Бавария
6.исследовательскую группу Мировоззрения в Германии (fowid)[1] (PDF)
7.Немецкую конференцию епископов статистика
8.Евангелическую церковь самоизображение
Спасылкі
При написании этой статьи использовался материал из Энциклопедического словаря Брокгауза и Ефрона (1890—1907).
Макс Спиндлер (Изд.), Гертруд Диполдер: Баварский исторический атлас. Баварское связанное с учебниками издательство, Мюнхен 1969.
Макс Спиндлер (Изд.): Руководство баварской истории. Пекарь, Мюнхен в 1971—1975 (4 ленты).
Вильгельм Фолкерт, Рихард Бауер: Руководство баварских учреждений, общин и судов: 1799—1980, Мюнхен 1983, ISBN 3-406-09669-7.
Петер Клаус Хартманн: Дорога Баварии в современность. От уставного герцогства к республике сегодня. 2-ое издание. Дует, Регенсбург 2004, ISBN 3-7917-1875-4.
Фриц Коллер, Герман Румшеттель: Бавария и Зальцбург в 19-ом и 20-ом веке. Самсон, Мюнхен 2006, ISBN 3-921635-98-5.
Баварский ежегодник. 86-ой год рождения, K. Г. Саур, Мюнхен 2007, XIII, 611 S, ISBN 978-3-598-23666-2; также цифровую выдачу: ISBN 978-3-598-23667-9 (Nochschlogweak со сведениями к больше 7.000 учреждений и примерно 12.500 человек).
www.bayern.de — официальный сайт (По-русски)
Баварский диалект, аудиопримеры произношения, особенности на Портале о странах
Геаграфічныя назовы ў Беларусі, злучаныя з баярамі
в. Баяры >Менская вобласць > Мядзел >Мядзелскі
в. Баяры > Менская вобласць > Мядзел >Старагабскі
в. Баярнавічы >Менская вобласць > Мядзел >Сырмежскі
в. Баяры > Менская вобласць > Вілейка >Ільянскі
в. Баяры > Менская вобласць > Маладзечна >Цюрлеўскі
в. Баяршчына >Менская вобласць > Валожын >Пральнінскі
в. Баяры >Менская вобласць > Барысаў >Лошніцкі
в. Баяры >Менская вобласць > Лагойск >Янушковіцкі
в. Баяры > Менская вобласць > Лагойск >Астрашыцкі
в. Баяры > Менская вобласць > Нясвіж >Ліпскі
в. Баяры > Менская вобласць > Маладзечна >Красненскі
в. Баяры >Гарадзенская вобласць > Ліда >Трэццякоўскі
в. Баяры -Дзікушскія >Гарадзенская вобласць > Ліда >Трэццякоўскі
в. Баяры -Смалодскія>Гарадзенская вобласць > Ліда > Беліцкі
в. Баяры > Гарадзенская вобласць > Свіслач >Навадворскі
в. Баяры > Гарадзенская вобласць > Слонім >Дзерэўноўскі
в. Баяры > Гарадзенская вобласць > Масты >Курыловіцкі
в. Баяры >Гарадзенская вобласць > Шчучын >Галавічпольскі
в. Баяры >Гарадзенская вобласць > Шчучын > Жэлудокскі
в. Баяры > Гарадзенская вобласць > Шчучын >Лебедскі
в. Баяры >Гарадзенская вобласць > Гародня Падлабенскі
в. Баяры > Гарадзенская вобласць > Гародня >Верцелішкаўскі
в. Баяры >Гарадзенская вобласць > Гародня >Раціцкі
в. Баяркі>Гарадзенская вобласць > Ліда > Хадароўскі
в. Баяры -Дзікушскія> Гарадзенская вобласць > Ліда >Хадароўскі
в. Баяры >Гарадзенская вобласць > Воранава >Вараноўскі
в. Баяры >Гарадзенская вобласць > Воранава >Жырмунскі
в. Баярск >Гарадзенская вобласць > Смаргонь >Ардашынскі
в. Баяры > Гарадзенская вобласць > Ашмяны >Каменалогскі
х. Баяры > Гарадзенская вобласць > Ашмяны >Гродзінскі
х. Баяры > Гарадзенская вобласць > Астравец >Кемелішкаўскі
в. Баяры > Гарадзенская вобласць > Астравец >Астравецкі
в. Баяры >Гарадзенская вобласць > Масты >Мікелеўшчынскі
в. Баяры > Гарадзенская вобласць > Карэлічы >Лукскі
в. Баяры >Гарадзенская вобласць > Свіслач > Навадворскі
в. Баяры >Гарадзенская вобласць > Слонім > Дзярэўнаўскі
в. Баяры > Гарадзенская вобласць > Масты >Курыловіцкі
в. Баяры > Гарадзенская вобласць > Масты >Мікелеўшчынскі
в. Баяры >Гарадзенская вобласць > Карэлічы >Лукскі
в. Баяры Жэлудоцкія >Гарадзенская вобласць > Шчучын >Жэлудоцкі
в. Баяры Лебедскія >Гарадзенская вобласць > Шчучын >Жэлудоцкі
в. Баяры >Гарадзенская вобласць > Шчучын >Галавічпольскі
в. Вялікія Баяры >Гарадзенская вобласць > Шчучын >Мажэйкаўскі
в. Малыя Баяры >Гарадзенская вобласць > Шчучын >Мажэйкаўскі
в. Баяры >Гарадзенская вобласць > Воранава > Вараноўскі
в. Баяры >Гарадзенская вобласць > Воранава > Жырмунскі
в. Баярск >Гарадзенская вобласць > Смаргонь >Ардашынскі
в. Баяры >Гарадзенская вобласць > Ашмяны > Каменалогскі
х. Баяры >Гарадзенская вобласць > Ашмяны>Гродзінскі
х. Баяры >Гарадзенская вобласць > Астравец >Кемелішкаўскі
в. Баяры >Гарадзенская вобласць > Гародня >Падлабенскі
в. Баяры >Гарадзенская вобласць > Гародня > Верцелішкаўскі
в. Баяры > Гарадзенская вобласць > Гародня >Індурскі
в. Баяры >Гарадзенская вобласць > Гародня > Раціцкі
в. Баярская> Гарадзенская вобласць > Гародня >Негневіцкі
в. Баярунішкі >Віцебская вобласць > Браслаў >Межанскі
в. Баяршчына >Віцебская вобласць > Міёры >Германовіцкі
в. Баяры > Віцебская вобласць > Глыбокае >Падсвільскі
в. Баяры >Віцебская вобласць > Паставы >Лынтупскі
в. Баяры > Віцебская вобласць > Паставы >Камайскі
в. Баяры > Віцебская вобласць > Докшыцы >Бегомльскі
в. Баяры > Віцебская вобласць > Докшыцы >Параф’янаўскі
д. Баяршчына >Віцебская вобласць > Ушачы >Кубліцкі
д. Баяршчына> Віцебская вобласць > Ушачы >Селішчанскі
в. Баяры > Віцебская вобласць > Полацак >Борздаўскі
д. Баяршчына> Віцебская вобласць > Сенно >Немойтаўскі
д. Баярунішкі> Віцебская вобласць > Браслаў > Зарацкі
в. Баяры 1>Віцебская вобласць > Шаркоўшчына > Германовіцкі
в. Баяры > Віцебская вобласць > Ліёзна >Кавалеўскі
в. Баяры >Магілёўская вобласць > Бабруйск >Сычкоўскі
в. Баяры >Магілёўская вобласць > Крычаў >Лабковіцкі
д. Новая Баяршчына 1 >Магілёўская вобласць > Быхаў >Ямніцкі
д. Новая Баяршчына 2 >Магілёўская вобласць > Быхаў >Ямніцкі
д. Старая Баяршчына >Магілёўская вобласць > Быхаў >Ямніцкі
в. Баяры >Брэсцкая вобласць > Пінск >Аснежыцкі
в. Баяры > Брэсцкая вобласць > Жабінка >Крыўлянскі
в. Баяры > Брэсцкая вобласць > Камянец >Рэчыцкі
в. Баяры > Брэсцкая вобласць > Пружаны >Зеляневіцкі
Прозвішча: Баяроўскі, Баярскі – старажытныя беларускія  шляхецкія роды
Баярынаў, Баярынцаў, Баярышнікаў, Баяр
Са спісу войска ВКЛ 1528 года:
Боярин Венцлав, х-р вызнач. Боярин не зразумелы, магчыма - гэта абазнач. сацыяльнай прыналежнасцi, б. Тандзягальскай вол. Жамойцкай з-лi 286 гл. Венцлав
Боярин Стась, х-р вызнач. Боярин не зразумелы, магчыма - гэта абазнач. сацыяльнай прыналежнасцi, б. Астрынскага пав. Троцкага в-д. 97 адв. гл. Стась
Боярин Хрол, х-р вызнач. Боярин не зразумелы, магчыма - гэта абазнач. сацыяльнай прыналежнасцi 114 гл. Хрол
Боярин Якубович, гл. Якубович Боярин
Бояриновая, х-р вызнач. не зразумелы, магчыма - гэта абазнач. сацыяльнай прыналежнасцi мужа, б. Курклеускага пав. Троцкага в-д. 114
Боярын Матей, х-р вызнач. Боярын не зразумелы, магчыма - гэта абазнач. сацыяльнай прыналежнасцi, б. Мерацкага пав. Троцкага в-д. 95 адв.; с. 41 гл. Матей
МІФАЛОГІЯ
Ярыла


Ярыла, у язычніцкай міфалогіі ўсходніх славян бог сонца, вясны і ўрадлівасці, кахання. У гонар Ярылы  праводзіліся вясновыя святкаванні (у Беларусі называлася «ярылавіца»), якія суправаджаліся спевамі, пляскамі, карагодамі. У часы хрысціянства Ярылы заменены святым Юрыем. У беларускай міфалогіі ўяўляўся прыгожым хлопцам у белай вопратцы і на белым
Гэты малады, прыгожы юнак  раз'язджае на белым кані... і ў белым плашчы; на галаве ў яго вянок, у руках каласы, ногі босыя. Ярыла - бог урадлівасці і пачуццёвага кахання. У Юр'яў дзень Ярыла... па загадзе маці адмыкае вароты неба і на белым кані прыязджае на зямлю, а з яго ўзнікненнем пачынаецца сапраўдная вясна. У гэты ж дзень упершыню выпускаюць скаціну ў поле... І ў наступныя дні беларусы ўшаноўваюць Ярылу. Яшчэ нядаўна святкаванне яго суправаджалася карагодам, песнямі, потым застоллем. Паданне малявала Ярылу як апекуна пачуццёвага кахання. Таму не лічылася злачынствам пад яго покрывам і саграшыць у каханні...      Ярылам маглі быць і дзяўчата.


Дзяўчаты выбіраюць самую прыгожую, прыбіраюць яе Ярылам і садзяць на белага каня. Ярылу акружаюць не толькі дзяўчаты, а ўсе жыхары паселішча, старыя кіруюць карагодам, а ў кожнага з прысутных вянок са свежых кветак. Ярыла едзе па засеяных нівах, а карагод спявае песні, дзе паказана, як народ разумее Ярылу, як той спрыяе ўрадлівасці зямлі і нараджэнню дзяцей. У адной песні гаворыцца:
А гдзе ж ён нагою - там жыта капою,
А гдзе ж ён не зырне - там колас зацвіце!
Трэба думаць, што ў старажытнасці паганскія шлюбы і выкраданні жонак спалучаліся са святкаваннем Ярылы. (Киркор, с. 258-259. Варыянты: Ластоўскі, с. 258; Соболевский, с. 23.)
ЯРЫЛА
Анатоль БУТЭВIЧ
Цi ведаеце вы, калi ў беларусаў пачынаўся даўней новы год? А калi веснавы дзень раўняецца ночы? А з якога часу можна было араць зямлю? Аказваецца, усе гэтыя падзеi звязаны мiж сабой. Да ўсiх iх мае непасрэднае дачыненне адзiн з багоў дахрысцiянскага пантэона беларусаў — бог сонца, урадлiвасцi i пачуццёвага кахання Ярыла. Ягонай спадарожнiцай па жыццi была багiня вясны Ляля.


Трапяткiм i нецярплiвым было чаканне прыходу Ярылы. Пасля веснавога сонцавароту (21 сакавiка) пачынала выходзiць з зiмовай спячкi прырода, усё жывое набiралася сiлы, дужэла. Штораз даўжэйшы дзень перамагаў цёмную ноч, светлавокая вясна пазбаўлялася чараў халоднай i панурай зiмы. Усё гэта яшчэ раз мусiла пераканаць людзей, што жыццё нязводнае i бясконцае, што яно заўсёды пануе над смерцю.
I ён прыходзiў. Напорыста i iмклiва. Па-маладому радасна i весела. Як сапраўдны пераможца Чарнабога. Сваiмi чароўнымi ключамi рашуча адмыкаў да жыцця зямлю, выпускаў на волю расу i клiкаў людзей на поле. Зямля набiралася ласкавасцi i пяшчоты маладой нявесты. Журавы трубiлi ў трубы — абвяшчалi з’яўленне Ярылы. Радасную вестку разносiлi жаўрукi, якiя лiчылiся Ярылавымi пасланцамi. Набрынялая зямля толькi цяпер станавiлася плоднай. Пачынала расцi трава, з’яўлялiся першыя кветкi. Дружна апраналiся ў цнатлiвыя лiсцiкi дрэвы. У iхнiх галiнах ладзiлi гнёзды i спявалi песнi кахання птушкi, якія прыляцелі з выраю . Лес агучвала куванне зязюлi. У кустах залiвалiся недасяжныя па майстэрству салаўi. Сагрэтае ласкавым сонейкам, усё на свеце адраджалася, станавiлася маладым i дужым — такi спрадвечны кругазварот жыцця.



Неўзабаве з выраю прыляталi ластаўкi, якiя разам з голубам лiчылiся божымi птушкамi. Iх шанавалi, паважалi i аберагалi. Нельга было разбураць ластаўчыны гнёзды, бо, хто зробiць гэта, у таго стане рабацiнiстым твар — на iм пасеюцца вяснушкi. Iмклiвыя ластаўкi паслугавалi нават самым нясмелым хлопцам: тыя прасiлi птушак, каб знайшлi iм дзяўчыну, якую яны маглi б пакахаць i зрабiць сваёй жонкай.
У гонар вясёлага бога ладзiлi беларусы яркае свята Ярылкi. Яго называлi яшчэ святам засевак. Адбывалася яно 27 красавiка па стараму стылю. Маглi святкаваць i ў маi, чэрвенi — на Сёмуху, на Купалле. Весела i займальна. Бо гэткiм жа апантаным маладой неўтаймоўнасцю i юрлiвасцю, захоплены каханнем, падвяселены хмельнымi напоямi быў i сам Ярыла. Ягоная стыхiя — забавы, гульнi, скокi, заляцаннi, бязмежная весялосць. Таму i стаў апекуном кахання i пладавiтасцi, шчаслiвага шлюбу i сямейнага дабрабыту. Толькi на гэтае свята юнакам i дзяўчатам дазвалялася пакаштаваць вiна, якое здаўна лiчылася напоем багоў. У гэты момант моладзь нiбыта раўнялася з самiм Ярылам. Аднак пiць трэба было толькi крышку, адно каб узбудзiць пачуццi кахання i маладой захопленасцi.



Вечарам на высокiх пагорках палiлi вогнiшчы, каб убачыў iх сам Ярыла i завiтаў у госцi. Тут заканчвалiся забавы i карагоды моладзi. На адыход людзi прасiлi ў сонечнага бога цёплага лета, багатага ўраджаю, моцнага кахання, шчаслiвага сямейнага жыцця ды здаровых дзетак.
А якi ж ён быў — гэты гарэза i неўтаймоўны весялун бог Сонца Ярыла? Вядомы даследчык жыцця беларусаў Адам Кiркор зазначаў, што несмяротны сын Лады i Дажбога нагадваў маладога прыгожага юнака. Кучаравы. Светлавалосы. У белым плашчы i на белым канi басанож ездзiць гэты малойца па свеце. На галаве — вянок з першых палявых кветак. У левай руцэ — жменька жыта, у правай — палiца. Махне Ярыла жытам — нiва коласам мацнее, палiцай махне — гром грымiць, дождж сыплецца.
Конь у Ярылы таксама малады i нястрымны. Ён такi гарачы, што на адным месцы i хвiлiны не пастаiць, «капытамi камянi разбiвае, хвастом зямлю падмятае, вушамi далёка ваўка чуе, вачамi зоры лiчыць», пiсаў вучоны У. М. Дабравольскi. Куды конь нагу паставiць — шаўковая трава сцелецца, кветкi дзiвосныя расцвiтаюць, растаюць ад ягонага дыхання снежныя Зюзевы сляды.
А там, дзе малады прыгажун Ярыла ступаў сваiмi босымi нагамi, густа каласiлася жыта, прагна пiлi жыццядайную сiлу яравыя пасевы, каб умалотным ураджаем аддзячыць руплiваму сейбiту. Аднак простым людзям у гэты дзень забаранялася хадзiць босымi, бо iнакш можна было зблытаць iх з божымi пасланнiкамi. Калi ж нейкая жанчына адважвалася ранкам выгнаць кароў басанож i прайсцiся па некранутай расе, яе маглi назваць ведзьмай. За гэта пастух павiнен быў адлупцаваць кабету пугай: каб зняць чары.


У гонар Ярылы называлi нават паселiшчы, урочышчы, iншыя мясцiны. Напрыклад, у Ваўкавыскiм раёне захавалася вёска Ярылаўка. Вобраз Ярылы ў паэтычнай творчасцi беларусаў быў звязаны з казой. Мо за тое, што гэтая жывёлiна мела неспакойны характар i юрлiвыя паводзiны, была сiмвалам пладавiтасцi i ўрадлiвасцi?
Восенню ладзiлi свята ўраджаю. Людзi добрымi словамi згадвалi шчодрага i пладавiтага Ярылу, дзякавалi яму за спрыянне. Затым ён апускаўся пад зямлю, дзе цягам усёй зiмы змагаўся з богам цемры Чарнабогам. А ранняй вясной пераможцам з’яўляўся на зямлi.
Пераемнiкам Ярылы ў хрысцiянскi час стаў святы велiкамучанiк Георгiй Пераможац. У правай руцэ ён трымае кап’ё, якiм забiвае страшнага змея, што краў людзей, а тыя мусiлi адкупляцца ад яго сваiмi дзецьмi. Георгiй перамог ненаеднага Цмока i тым самым уратаваў ад знiшчэння чалавечы род. Сёння ён найбольш шанаваны святы сярод праваслаўных вернiкаў. Свята Юрай, Юр’е, Ягор’я, Георгiя адзначалi двойчы: 6 мая i 9 снежня.


У народзе дагэтуль жыве перакананне: той, хто на веснавога Юр’я раненька выйдзе на поле, можа ўбачыць, як святы Юрый-Ягорый спускаецца з неба, адмыкае зямлю i выпускае на волю расу. Юрый з’ўляецца заступнiкам жывёлы i нiвы. На белым канi ездзiць ён па палетках, адведвае сялянскiя сядзiбы. Там, дзе праедзе Божы пасланнiк, i дрэвы хутчэй распускаюцца, i трава спарней расце, i рунь мацней зелянее, i сады дружней зацвiтаюць.
Веснавы Юрай лiчыўся святам пастухоў, бо ў гэты дзень упершыню выганялi кароў на расу. У руках пастухоў замест пугi была асвечаная ў царкве велiкодная вярба. З гэтага дня i ажно да позняй восенi ваўкi не нападалi на кароў i коней, бо веснавы Юрай пазамыкаў iм раты. I толькi асеннi Юрай адмыкае iх.
Звыклымi былi спевы ў гонар Юр’я:
Святы Юр’я, Божы пасол,
Да Бога пайшоў,
А ўзяў ключы залатыя,
Адамкнуў зямлю сырусенькую,
Пусцiў расу цяплюсенькую
На Белую Русь i на ўвесь свет.
Ярыла, бог апантанага кахання
Ярыла - Яры - значыць неўтаймоўны, яраваць, забываючыся, Ярун - глушэц падчас току,  які не бачыць і не чуе нічога акрамя сяброўкі і раўнівых супернікаў, якіх трэба прагнаць. І яшчэ шмат роднасных слоў, і ўсе яны распавядаюць пра моцныя эмоцыі, непадкантрольныя розуму і часта злучаных з ідэяй урадлівасці, размнажэння, фізічнага кахання. Вось гэты бок кахання, якую паэты завуць "запалам кіпучым", і знаходзіўся "ў вядзенні" славянскага Бога Ярыла. Гэта значыць, яго можна назваць у нейкай ступені богам кахання.



Ярылу  ўяўляюць юным мужчынам: пылкім, закаханым жаніхом апранутым у белыя адзенні, босым,  раз'язджаючым на белым кані.
Па іншых павер'ях Ярыла малюецца ў выглядзе жанчыны, апранутай у мужчынскі ўбор: белыя штаны і кашулю. У правай руцэ яна трымае пудзіла чалавечай галавы, у левай - жытнія каласы. На галаву Ярыле апранаюць вянок з першых палявых кветак. Менавіта так на святы ўвесну прыбіралі дзяўчыну старажытныя славяне, саджалі яе на каня і вадзілі па палях.
Ярыла належыць да штогод  паміраючых  і  ўваскрасаючых  багоў урадлівасці (менавіта гэта азначае пудзіла галавы ў яго руцэ).
Ярыла - бог вясны: ён увасабляе яе ўрадлівыя сілы, ён прыносіць яе з сабой, ад яго залежыць і яе своечасовы прыход, і ажыццяўленне надзей сялян.
Ярыла з'яўляецца ў пакладзеную пару года, распаўсюджвае вясновае сонечнае цяпло, узбуджае прадукцыйную сілу ў раслінах і людзях, уносіць у жыццё прыроды і жыццё людзей маладую свежасць, пылкасць пачуццяў, напаўняе людзей адвагай.
Менавіта з-за бацькі Ярыла стаў земляробам, бо яго бацька магутны Велес, як і яго маці, ён стаў ваяром (маці была Дзіва-Дадола).
Нарадзіўся Ярыла ад таго, што Дзіва панюхала цудоўны ландыш, у які ператварыўся Велес.
(Г.І.: на шчыту на старажытным беларускім гербе “Пагоня” намаляваны ярылін крыж).


Ярыле падпарадкоўваюцца дзікія жывёлы, духі прыроды і найнізкія бажаствы. Узімку Ярылы ператвараецца ў Мароз і знішчае тое, што нарадзіў увесну.
Крыніца: 1. «Мы - Славяне», М. Семенова,
2. «Древняя Русь в лицах» Б. Путилов,
3. «Славянская мифология», Ф.С. Капица
Падрыхтавала Галіна Арцёменка

 

Плямёны