БЕРАНДЗЕІ

Уваход



Зараз на сайце

Цяпер 20 госцяў анлайн
JoomlaWatch Stats 1.2.7 by Matej Koval

Countries

84.8%UNITED STATES UNITED STATES
6.8%BELARUS BELARUS
1.8%RUSSIAN FEDERATION RUSSIAN FEDERATION
1.6%GERMANY GERMANY
1%KUWAIT KUWAIT
0.4%POLAND POLAND
0.4%AUSTRALIA AUSTRALIA

 

 

 

 

Rating All.BY Каталог TUT.BY

 

 

DIR.BY

 

 


 
БЕРАНДЗЕІ
Берандзеі, берандзічы, берандзіі - качавыя плямёны цюркскага паходжання (па іншых дадзеных - іранскага, пытанне не да канца вырашана).
Таксама берандзеі ў славянскай паганскай міфалогіі - ведзьмакі-пярэваратні, якія абгортваюцца бурымі мядзведзямі.
Паходжанне назвы
Берандзеі часцей за ўсё – пакрыўджаныя  печанегамі, пазней полаўцамі дробныя качавыя роды цюркскага паходжання, якія не вытрымлівалі сутыкненняў у Дзікім полі і што рабіліся федэратамі (даннікамі) рускіх князёў.
Гэтых качэўнікаў, якія адхіліліся, што аддаліся Русі,  печанегі і полаўцы далі мянушку "берыyдзi": якія аддаліся, што аддалі сябе, адкуль у рускіх летапісах пайшло  слова "берандзеі". Нароўні з торкамі і іншымі плямёнамі згадваюцца ў летапісах таксама пад назвай чорных клабукоў.
Берандзеі ў Кіеўскай Русі
З канца XI стагоддзя  берандзеі са згоды кіеўскіх князёў аселі на Кіеўшчыне (пераважна ў Паросьі, уздоўж ракі Росі) з абавязкам браць удзел у паходах кіеўскіх князёў. Берандзеі адрозніваліся ад звычайных наймітаў жорсткасцю ў адносінах да сваіх стэпавых супляменнікаў. У XIII веку, падчас мангола-татарскага нашэсця, берандзеі часткова асіміляваліся з Залатой Ардой, часткова сышлі ў Балгарыю.

Берандзеі ва Ўладзімірскай Русі
Частка берандзеяў перасялілася з Кіеўскага княства ва Ўладзімірскае ў раён паміж Масквой і Пераслаўлем-Залескім у XII веку. Яны знаходзіліся на службе ва ўладзімірскіх князёў Андрэя Багалюбскага, Юрыя Даўгарукага  і іншых, часцяком складаючы адборныя войскі князя. Менавіта ад іх пайшла назва Берандзеева балота і мястэчка Берандзеева.
Некаторыя гарады, у якіх жылі берандзеі, захавалі ў назвах памяць пра іх. На Жытоміршчыне, напрыклад, горад Бердзічаў (у XVIII  веку - яшчэ Берэндзічаў), мястэчка Берандзеева  Яраслаўскай вобласці.
Крыніцы
Енциклопедія Українознавства. Т. 1. Львів, 1993. С. 115.
Карамзин, Николай. Берендеи бьют половцев
[1], [2] — Берендеи в мифологии
Берта (народ)
Матэрыял з Вікіпедыі - вольнай энцыклапедыі
Берта (іншыя назвы: барта, гаміла, шангала, бені-шангул, дашы, фазогла, коша, фесака, шагале) - народ, які жыве паўднёвей Блакітнага Нілу, па абодва бакі судана-эфіёпскай мяжы. Колькасць - больш 130 тысяч чалавек. Падпадзяляецца на субэтнічныя  групы ("плямёны"): шагале, агаро, дашы, салок (фесака)  і інш. Кажуць на ізаляванай мове ніла-сахарскай макрасям’і  моў. Значная частка берта ведае арабскую мову. Рэлігія большасці берта - іслам суніцкага толку. Асноўныя традыцыйныя заняткі – адгонная  жывёлагадоўля і ручное земляробства (проса-элеўсіна, тэфф, дурра, проса, гародніна).
Літаратура
Калиновская К. П. Берта // Народы и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. М.: Большая Российская Энциклопедия, 1999. С.96.
Спасылкі
Язык берта в Ethnologue. Languages of the World, 2009.
Народность берта
Геаграфічныя назвы, злучаныя з берандзеямі на тэрыторыі Беларусі.
Менская вобласць
в. Бертошкі >Менская вобласць > Маладзечна >Хажаўскі
в.  Бярава>Менская вобласць > Валожын >Сугвоздаўскі
в. Забер’е>Менская вобласць > Барысаў > Аздзяціцкі
в.  Берня >Менская вобласць > Барысаў >Метчанскі
в.  Бервішчы >Менская вобласць > Узда >Уздзенскі
в. Берлеж>Менская вобласць > Мар’іна Горка > Блужскі
в.  Берчукі >Менская вобласць > Мар’іна Горка > Узлянскі
в.  Бер’е >Менская вобласць > Беразіно >Дзмітровіцкі
в. Беравіца> Менская вобласць > Узда>Лошанскі
п. Беракаль> Менская вобласць > Любань >Рэчанскі
Віцебская вобласць
в. Бераспонье>Віцебская вобласць > Докшыцы >Бярэзінскі
в. Бернаты>Віцебская вобласць > Шаркоўшчына >Іёдскі
в. Бержалаты >Віцебская вобласць > Паставы >Лынтупскі
в. Бержалаты >Віцебская вобласць > Паставы >Палескі
х. Бержанішкі>Віцебская вобласць > Браслаў >Відзаўскі
в. Бернатаўшчына> Віцебская вобласць > Браслаў > Друўскі
в. Бернава> Віцебская вобласць > Гарадок >Віраўлянскі
в. Бернікі> Віцебская вобласць > Віцебск >Вараноўскі
в. Берашэўцы> Віцебская вобласць > Бешанковічы > Соржыцкі
в.  Беркава> Віцебская вобласць > Бешанковічы > Соржыцкі
в. Берашава> Віцебская вобласць > Сенно > Ходцаўскі
в. Бервякі> Віцебская вобласць > Глыбокае > Удзелоўскі
в. Берня > Віцебская вобласць > Верхнядзвінск > Метчанскі
в. Берковічы>Віцебская вобласць > Шуміліна Абольскі
Гарадзенская вобласць
в. Бержэлаты>  Гарадзенская вобласць > Гародня >Гожскі
в.  Берві>Гарадзенская вобласць > Гародня >Скідальскі
в.  Бербашы> Гарадзенская вобласць > Карэлічы > Мірскі пасялковы
в. Бершты>Гарадзенская вобласць > Шчучын > Навадворскі
в.  Бершты>Гарадзенская вобласць > Шчучын > Берштаўскі
в. Бердзікі>Гарадзенская вобласць > Ваўкавыск >Шылавіцкі
в.  Бердавічі>Гарадзенская вобласць > Слонім > Сенькаўшчынскі
в. Бербашы>Гарадзенская вобласць > Карэлічы >Мірскі пасялковы
в. Бернікі>Гарадзенская вобласць > Шчучын >Дземброўскі
в.  Бернатоўшчына >Гарадзенская вобласць > Дзятлава >Дварэцкі
в. Бернікі > Гарадзенская вобласць > Свіслач > Навадворскі
в. Падбершты>Гарадзенская вобласць > Шчучын > Шчучынскі
в. Забердава>Гарадзенская вобласць > Карэлічы > Райцэўскі
в. Бердаўка> Гарадзенская вобласць > Ліда > Бердаўскі
в. Бердаўшчына> Гарадзенская вобласць > Іўе > Гераненскі
в. Бервенцы> Гарадзенская вобласць > Ашмяны >Жупранскі
в. Берындзішкі > Гарадзенская вобласць > Ашмяны >Каменалогскі
в. Бернікі> Гарадзенская вобласць > Ашмяны >Кальчунскі
в. Бердаўка> Гарадзенская вобласць > Наваградак >Атміноўскі
в. Бердаўка > Гарадзенская вобласць > Ліда > Беліцкі
в. Бернуці> Гарадзенская вобласць     > Ліда > Крупаўскі
в. Падбершты>Гарадзенская вобласць > Шчучын > Новадворскі
Брэсцкая вобласць
в. Беркозы > Брэсцкая вобласць > Пінск >Дубойскі
в. Бердуны>  Брэсцкая вобласць > Пінск >Ахаўскі
в. Бердзічы> Брэсцкая вобласць > Брэст >Чэрнінскі
в. Бернады>  Брэсцкая вобласць > Брэст >Гершонскі
в. Забер’е> Брэсцкая вобласць > Ляхавічы > Астроўскі
Магілёўская вобласць
в. Бервы >Магілёўская вобласць > Глуск >Кіраўскі
в. Зазубер’е>Магілёўская вобласць > Касцюковічы> Белынкавіцкі
Гомельская вобласць
в. Берлаж> Гомельская вобласць > Светлагорск >Мікалаеўскі
в. Беркаў > Гомельская вобласць > Кастрычніцкі > Парэцкі
в. Бердыж> Гомельская вобласць > Чачэрск > Ленінскі
Прозвішча: Бербаш, Бергель, Бергман, Бердоўскі, Берлы, Бернатовіч, Берновіч, Бярдоўскі, Бярлінскі, Бярнацкі, Бярнатовіч, Бярновіч, Бердзей,  Бердзібяка , Бердзішаў, Бердышэвіч,  Берыатовіч, Берковіч,  Бернат, Бернатаў,  Бернатовіч,  Бернішча,  Бернішчаў, Берташэвіч, Берташоў, Беручак
Геаграфічныя назвы, злучаныя з берандзеямі за мяжой.
Бергамо — Італія
Берген — Нарвегія
Берлін — Германія
Берн — Швейцарыя
Бермудскія астравы
Бад-Бе́рка (нем. Bad Berka) — горад ў Нямеччыне, ў земле Цюрынгія.
БЕРАНДЗЕІ:
БЕРАНДЗЕІ - у рускіх летапісах таксама пішуцца, як Берэндзічы і Перандзеі; гэта славянізаванае племя невядомага паходжання; у XII ст. Берандзеі  пражывалі на леса-стэпавай ускраіне Кіеўскай Русі; часта згадваюцца разам з Торкамі, пры чым тыя і другія  мелі і агульныя мянушкі Парсян, Чорных Клабукоў, Чэркесаў. Імя Перандзеі выглядае, як дакладны пераклад скандынаўскага сэнсу імя Торкаў: абодва ў сваіх каранях, Тор і Перан, азначаюць аднаго і таго ж паганскага бога - грамабоя, першае ў Скандзінаваў, другое ў Русаў і Славян. У Вялікаросіі да нядаўняга з імем Берандзеяў злучалася казачнае паданне пра якую то звышнатуральную сілу, магчыма, як смутны ўспамін пра скіфскае бажаство Берэндзіва і славянскі Пярун. Берандзеі з'явіліся пры межах Дняпроўскай Русі пасля прыходу на берагі Дона Полаўцаў ці Куманаў (1054 г.) Ад гэтага часу берандзеі, як і ўсе Чорныя Клабукі, дапамагалі кіеўскім князям у іх барацьбе са стэпавікамі, удзельнічалі ў паходах на полаўцаў, неаднаразова ўмешваліся і ў міжусобныя сваркі Рурыкавічаў. Пасля нашэсця татараў і падчас улады Залатой  Арды берандзеі знікаюць са старонак рускіх летапісаў; як і ўсіх Чорных Клабукоў, іх пачынаюць зваць чэркесамі і казакамі. Ранейшае іх імя сустракаецца толькі ў геаграфічных назвах: селішча Берандзеева рускія акты паказваюць паміж Каломнай і Іжвай, Берэндзічаў  звярнуўся ў Бердзічаў, на поўнач ад Масквы возера Берандзеева пітае рэчку Нерль.
З Энцыклапедыі Бракгаўза і Ефрона
Берандзеі
(берэндзічы) - качавы народ цюркскага паходжання, называемы  у летапісах то торкамі, то чорнымі клабукамі. Апошняя назва, чорныя клабукі - несумнеўна была радавая ў адносінах да берандзеяў і торкаў, якія належалі да адной і той жа сям'і цюрак, некалі качаваўшых у Азіі. Першая вестка пра берэндзееў  у летапісах сустракаецца пад 1097 г. (пра торкі - пад 985 г.), затым да 1146 г. яны ўвесь час амаль змешваюцца з торкамі і толькі з 1146 г. часцей называюцца чорнымі клабукамі. Напачатку XIII ст. чорныя клабукі зусім знікаюць у летапісах. Выдатныя адносіны гэтых берэндзееў  ці торкаў, якія жылі спачатку за Донам, па суседству з балгарамі, да нашых князёў. Першапачаткова, калі яны былі незалежныя, яны займаліся вылучна рабаваннямі і набегамі на Русь, але іх набегі не былі так небяспечныя і спусташальныя, як, напрыклад,  набегі печанегаў, з прычыны, верагодна, іх меншай колькасці параўнальна з апошнімі. Са з'яўленнем полаўцаў роля берэндзеяў змяняецца. Са з’яўленнем полаўцаў, яны адыходзяць да паўднёвых меж тагачаснай Русі і пасяляюцца на ўскраінах Пераяслаўскага і Кіеўскага княстваў з абавязаннем абараняць землі ад набегаў стэпавікоў.
Берэндзеі  пасяліліся ў Паросье і Верхнім Пабужжы, памаленьку абвыклі да аселасці і да гарадскога жыцця (з іх гарадоў часцей за ўсё згадваецца ў летапісах Тарчэўск) і прынамсі ў XII ст. могуць ужо называцца паўаседлым народам. Адбіваючы першыя напады качэўнікаў уласнымі сіламі, яны нярэдка звярталіся для гэтай барацьбы за дапамогай і да кіеўскага князя; акрамя вайны абарончай, берэндзеі  часам вялі і наступальную, але рэдка. З паловы XII ст. берэндзеі  прымаюць вельмі дзейны ўдзел ва ўсобіцах князёў, знаходзячыся ўвесь час на баку князёў кіеўскіх - Манамахавічаў. Яны не былі простымі наймітамі, якія служылі ў войсках кіеўскага князя за плату, але былі хутчэй людзьмі сямейнымі, што мелі вялікі ўплыў і значэнне ў справах тагачасных кіеўскіх князёў. Яны нярэдка вырашалі перавагу аднаго князя над іншымі (1150, 1159 г. і інш.), бралі ўдзел у абранні кіеўскага князя нараўне з жыхарамі Кіева і іншых кіеўскіх абласцей (1146, 1169 г. і інш.); дзякуючы сваёй пэўнасці кіеўскаму князю яны карысталіся вялікім даверам з яго боку: з імі аднымі кіеўскі князь вырашаўся ўступаць у бой ці пасылаць іх для абароны сваіх гарадоў (1152, 1153, 1169 г. і інш.). Берандзеі - народ ваяўнічы і які любіў найболей тых з кіеўскіх князёў, якія вызначаліся большай адвагай. На вайну яны з'яўляліся ў выглядзе лёгкаўзброенага войска, у бітве большай часткай конныя. Хоць вярхоўным уладаром іх быў вялікі князь кіеўскі, але яны мелі яшчэ і сваіх начальнікаў, якія правадырнічалі імі на вайне ці кіравалі падчас міру. Яны язычнікі, і першыя спробы распаўсюду сярод іх (торкаў пераважна) хрысціянства былі зроблены напачатку XI ст. каталіцкімі місіянерамі.
Пар. Самчэўскага, "Торкі, Берандзеі і Чорныя Клабукі" (у архіве Калачова, т. II, ч. I), і Галубоўскага, "Печанегі, Торкі і Полаўцы" ("Кіеў. уніў. весткі", 1884 г.).
Варажба Берандзеяў
Берандзеі - раней жыўшае ў паўднёварускіх стэпах качавое племя. Шмат стагоддзяў назад гэты таямнічы народ адышоў у нябыт. Да нашых часоў дайшла часцінка іх культуры - варажба на лісці раслін. Гэта варажба перасцеражэ ці пацешыць Вас, дапаможа зазірнуць у будучыню.
Берандзеі лічылі дрэвы сваімі сябрамі, і верылі, што часам яны даюць ім знакі. Калі раптам зваліцца з дрэва галінка ці пад ногі зваліцца ліст, загрукае дзяцел ці заспявае птушачка - ведайце, дрэва жадае штосьці вам сказаць.

МІФАЛОГІЯ

6 КРАСАВІКА - КАМАЕДЗІЦА.
Пярэдадзень вялікага свята Благавешчання. На Віцебшчыне не дазвалялася снаваць кроснаў пад пагрозай, што гэтак можна «заснаваць дождж» на ўсё лета, а ў дадатак будзе хварэць той, хто стане насіць тканіну з такой асновы.


У некаторых мясцовасцях калісьці ў гэты дзень адзначалася «свята камаедзіцы» — у гонар мядзведзя.
На стол падаваліся адмысловыя раслінныя стравы (з сушанага рэпніку, з аўса), у тым ліку і гарохавыя камы, якія і далі назву святу.


Пасля абеду ўсе хатнія клаліся і, не засынаючы, штохвіліны, як мага павольней, перакочваліся з боку на бок, стараючыся нагадаць пераварочванне мядзведзя ў бярлозе.

Рабілася гэта дзеля таго, каб мядзведзь абудзіўся ад зімовай спячкі (абуджэнне звязвалі менавіта з днём Благавешчання). Гэтак сустракалі яго з добрымі пажаданнямі, каб не шкодзіў людзям улетку.
Камаедзіца - сталае ў календары старажытнае татэмнае свята пакланення мядзведзю, якое зафіксавана ў жывым існаванні ў апошняй чвэрці 19 ст.


Паняцце "татэм" у лексіконе амерыканскіх індзейцаў літаральна азначае "яго род" – жывела  продак. Тут маецца на ўвазе сукупнасць вераванняў, абрадаў, звычаяў, рытуалаў, фальклорных твораў, у якіх чуюцца водгукі, заснаваныя на ўяўленнях аб кроўнай роднасці людзей з жывёлай, ад якой паходзяць людзі гэтага роду. Яе забаранялася забіваць, есці яе мяса, крыўдзіць. Да яе адносіліся як да найбольш паважанага члену рода, святой сакральнай істоты, абагаўлялі, уміласціўлівалі. У продкаў беларусаў такой жывёлай быў "мядзведзюхна-бацюхна".
Бязмежная павага да яго, сапраўды нейкага "ачалавечанага" нават у знешнасці, нарадзіла яшчэ ў часы даплемяннога ладу жыцця цэлы комплекс уяўленняў, вераванняў, міфаў, казак, песень, матываў пра мядзведзя, якія прысутнічаюць амаль ва ўсіх жанрах фальклору беларусаў і нават нарадзіла свята ўрачыстай сустрэчы мядзведзя пасля доўгага зімовага сну - свята Камаедзіцы літаральна перад Звеставаннем.




У гэты дзень рыхтуюцца любімыя стравы мядзведзя-вегетарыянца: сушаны рэпнік, кісель з аўса, гарохавыя камы(адсюль і назва свята).


Пасля ўрачыстага абеда і старыя, і малыя кладуцца, але не спяць, а павольна, імітуючы "бацюхну", крэкчучы пераварочваюцца з боку на бок, каб аблегчыць продку ўстаць з зімовай бярлогі. Пасля абеда не працуюць, а расказваюць казкі тыпу "Мядзведзь - ліпавая нага", легенды, паданні, прыказкі, прымаўкі, былічкі, мядзвежыя гульні-імітацыі.


Лепшым творам ў песеннай творчасці гучыць запісаная Рыгорам Шырмам жніўная песня:
Я пад борам жыта жала,
Пад мяжою дзіця клала.
Мядзведзь з лесу выбягае:
- Памагай бог, маладзічка,
Чаму плача тваё дзіцятачка?
- Мядзведзюхна, мой бацюхна,
Вазьмі яго на ручанькі,
Нясі яго ў дуброваньку,
Падой чорну карованьку.
Ой, чорную, падласую,
Майго бацькі ўласную.
- Ой, рад бы я панасіці,
Ды баюся, каб не ўкусіці.
Ой, рад бы я побач сесці,
Ды баюся, каб не з'есці.
Ой, рад бы я пакалыхаці,
Ды баюся, каб не ўдраці!

У восеньскіх песнях "Мядзведзь рыкае, дзевак пугае", а на вяселлі "як мядзведзіцу багатую" вязуць у дом маладога жонку, а свякроў сустракае яе ў вывернутым поўсцю кажусе пад песню "Выйшла маці ў аўчыне", дзе нявестка адказвае: "Ды я таму мядзведзю мёду кіну".


Вобраз сакральнага продка прыгожа прысутнічае на Калядах, шматлікіх тэатралізаваных абрадавых прадстаўленнях, кірмашах святах, у народных інтэрмедыях.





Асабліва багата ён прадстаўлены ў лясістым Паазер'і, а таму натуральна, што ў сярэднявеччы тут узнікла знакамітая на ўсю Еўропу Смаргонская мядзвежая акадэмія.
Духі і істоты: Берандзеі


Берандзеі- у славянскай міфалогіі – людзі, якія абгортваюцца бурымі мядзведзямі. Як правіла гэта былі ведзьмакі і пярэваратні, або зачараваныя людзі.
Бёр
Матэрыял з Вікіпедыі - вольнай энцыклапедыі
Бёр (Borr ці Burr) - у германа-скандынаўскай міфалогіі адзін з асаў, сын Буры і бацька Одзіна. Згадваецца ў Малодшай Эддзе:
"У Буры быў сын па імі Бёр, які жаніўся на жанчыне па імі Бестла, дачце  волата Бельторна; і ў іх нарадзілася тры сына: першы Одзін, другі Вілі, трэці Ве".
Больш у Малодшай Эддзе Бёр не згадваецца. Часам згадваецца ў скандынаўскай паэзіі як бацька Одзіна. Роля Бёра ў міфалогіі да канца не ясная і няма ўказанняў на тое, што яму ўшаноўвалі старажытныя скандынаўскія язычнікі.
Крыніца - ru.wikipedia.org
Бердачэ
Матэрыял з Вікіпедыі - вольнай энцыклапедыі

Танец вакол бердачэ, карціна Джорджа Катліна (к. 1850)

Бердачэ (ісп. berdache), ці Людзі з дзвюма душамі (ангел. twin-spirit) - людзі трэцяй паловы (транссэксуалы) у культуры розных плямёнаў індзейцаў Паўночнай Амерыкі, гэта значыць прадстаўнікі адной біялагічнай паловы, якія прымаюць гендарную ідэнтычнасць другога. Часта выконвалі культавыя функцыі.

Крыніца ru.wikipedia.org

Падрыхтавала Галіна Арцёменка
 

Плямёны