НАРОВА

Уваход



Зараз на сайце

Цяпер 41 госцяў анлайн
JoomlaWatch Stats 1.2.7 by Matej Koval

Countries

84.8%UNITED STATES UNITED STATES
6.7%BELARUS BELARUS
1.9%RUSSIAN FEDERATION RUSSIAN FEDERATION
1.6%GERMANY GERMANY
0.9%KUWAIT KUWAIT
0.5%POLAND POLAND
0.4%AUSTRALIA AUSTRALIA

 

 

 

 

Rating All.BY Каталог TUT.BY

 

 

DIR.BY

 

 


 
НАРОВА
ПЛЯМЁНЫ - НАРОВА
Нарова (народнасць)
Матэрыял з Вікіпедыі - вольнай энцыклапедыі
Нарова - фіна-вугорская народнасць, у раннім сярэднявеччы - асноўнае насельніцтва Прынароў’я. Да 30-х гадоў XX стагоддзя захоўвалі сваю мову і своеасаблівую этнічную традыцыю, на сапраўдны момант фактычна цалкам асіміляваны як у Эстоніі, так і ў Расіі.
Мова наровы ставілася да фіна-вугорскай галіны ўральскай сям'і.
Гісторыя
Першае згадванне пра нарова  сустракаецца ў тэксце "Аповесці мінулых гадоў" у той яе частцы, якая прысвечана апісанню плямёнаў пад уладай Кіеўскай Русі і ў прынцыпе карэлюе з тэкстам т. н. "Баварскага Ананіма", наступнае пэўнае згадванне наровы ў рускіх летапісах ставіцца да 1069 году.
Пад назвай нарова разумелася насельніцтва Прынароў’я, якое адносілася да "чудзі", але ў той жа час выразна адрознівалася ад суседніх эстаў і вадзі, уласна яго саманазва і дала імя рацэ Нарве і аднайменнаму гораду. Меркавана ў X-XI веках племя нарова з прычыны міграцыі іжоры з Карэліі ў Інгрыю была выцеснена ў сваю чаргу воддзю з правабярэжжа Нарвы і з тых часоў рассялялася вылучна на левабярэжжы. Эстонскімі даследнікамі выказваліся здагадкі, што нарова наогул склалася ў выніку метысацыі эстаў і вадзі ў зоне міжэтнічнага кантакту, аднак больш верагоднай выглядае версія, паводле якой нарова склалася на аснове дафінскага этнічнага субстрата (магчыма саамаў) у выніку сумеснага ўздзеяння дзвюх ужо згаданых этнічных кампанентаў. У сувязі з гэтым уяўляе таксама цікавасць, што племя ў наўгародскіх дакументах называлася таксама "нораву", а ў землях крывічаў рака Нарэў у той час звалася Нароў. Не выключана, што нарова першапачаткова была балцкім племем, фінізіраваўшымся пад уздзеяннем суседзяў. У карысць гэтай версіі кажа і неаднаразовае згадванне ў сярэднявечных крыніцах племя нарова (нарома, нерома) відавочна балцкага паходжання.
Варта адзначыць, што пры падставе Ноўгарада адзін з гарадскіх "канцоў" называўся Нераўскім (Нераеўскім), і прама паказвалася, што гэта назва была дадзена па найменні племя нарова. Таксама вядома, што згадванае ў працах Тацыта і Ярдана племя эсціяў (лат. hestii, aestii) было па ўсёй бачнасці балцкім і першапачаткова сялілася ў нізоўях Віслы, але ў выніку гэты этнонім у сярэднія вякі сталі ўжываць у стаўленні суседзяў наровы - эстаў. Магчыма і эсты і нарова былі першапачаткова балцкімі плямёнамі, якія разам мігравалі на берагі Фінскага заліва і што асіміліраваліся ў аўтахтонным насельніцтве, перадаўшы яму пры гэтым свае этнонімы.
Дыпломнікам кафедры археалогіі гістфака МДУ Варэнавым А. Б. была прадпрынята  паўанекдатычная спроба даказаць тоеснасць наровы і меры, але, наколькі вядома, далейшага развіцця яна не атрымала. Гіпотэза грунтавалася на вядомай з'яве міграцыі "Н"-"М" (мера-нера) у летапісных тэкстах, але пры гэтым аўтар гіпотэзы зусім не ўлічыў, што ад назвы "мера" ў той час утвараліся прыметнікі мерскі ці меранскі, але ніколі - "мерэўскі".
Паводле легендарных крыніц у землях наровы стаяў горад Ругадзіў, вядомы таксама як "дзівосны горад Ругаў" і магчыма быў непасрэдным папярэднікам сучаснай Нарвы. Колькасць племя значна памяншалася на працягу ўсяго сярэднявечча ў сілу таго, што Прынароў’е апынулася арэнай шматлікіх ваенных кампаній. Нарова,  як самастойная этнічная адзінка канчаткова спыніла сваё існаванне ў выніку палітыкі этнічнай уніфікацыі, якая праводзілася ў Эстоніі ў 30-е гады XX стагоддзя, аднак наступствы яе існавання прасочваюцца ў этнаграфічнай своеасаблівасці павета Ўсходняя Вірумаа сучаснай Эстоніі.
Антрапалагічны тып
Прадстаўнікі племя нарова ставіліся да еўрапеоіднай вялікай расы, яе ўсходне-балтыйскаму тыпу (нардычны тып), які характарызуецца слабой мангалоіднай прымешкай.
Мова
Паходжанне мовы наровы да цяперашняга часу пэўна не вызначана ў сілу нявызначанасці і самага паходжання наровы, з некаторай доллю ўпэўненасці можна сцвярджаць толькі тое, што яна ставілася да прыбалтыйска-фінскай галіны фіна-вугорскай групы моў і класіфікуецца як аглютынатыўная мова. Фіна-вугорскія мовы і самадыйскія мовы (энецкі, ненецкі, нганасанскі, селькупскі) складаюць уральскую моўную сям'ю. Пэўных звестак пра пісьменнасць наровы не маецца, магчыма яна існавала як на аснове лацінкі, так і кірыліцы. Лінгвістамі XIX стагоддзя  адзначалася своеасаблівасць мовы наровы, якую тады класіфікавалі як дыялект эстонскага, у прыватнасці паказвалася на наяўнасць у ёй вялікай колькасці запазычанняў са славянскіх і балцкіх моў.
Літаратура
Аповесць мінулых гадоў
Осмо Пеусці. СТАЛІЦЫ ФІНА-ВУГОРСКАГА СВЕТУ.
А.А. Смірноў. ЭТНІЧНЫ І РАСАВЫ ФАКТАРЫ Ў ГІСТОРЫІ НАЎГАРОДСКАЙ ЗЯМЛІ.
КараўцеаўП.М. Прыбалтыйскі гамбіт. З-Пб.: 2005.
Фіна-ўгры і балты ў эпоху сярэднявечча. Археалогія СССР. Пад рэд.: Рыбакоў Б.А. - М., 1987 г.
Фіны ў Еўропе. У 2-х тамах. - М., 1990г.
Спасылкі
Чудскае возера і нарова
Племя Нарова
НАРВЕНСКАЯ КУЛЬТУРА
Нарвенская культура
Narvos kultura • Kultura Narva • Нарвская культура
5 500 - 2 100 г. да н. э.
Археалагiчная культура неаліту ва Усходняй Прыбалтцы і на поўнчы Беларусi. Назва паходзiць ад месца вынаходніцтва на р. Нарва. Вытокі: кундская культура - нарвенская мезалітычная культура. Адметнай асаблiвасцю культуры з'яўляюцца дамешак з тоўчаных ракавін у глінянае цеста пры вытворчасці керамікі і пераважна касцяныя прылады працы. Належала да суполнасці культур грабеньчата-накольчатай керамікі, але вызначалася сярод іх некаторай адасобленасцю.  На тэрыторыi Беларусi у эпоху неаліту суiснавала адначасова з днепра-данецкай, верхнедняпроўскай і нёманскай культурамі. Крывінскі варыянт Нарвенскай культуры стаў асновай для фарміравання паўночнабеларускай культуры.
Крыніца: сайт http://spadczyna.com
(Г.І.: кундская культура выйшла са свідэрскай культуры. Гэта кажа, што ў гэтым рэгіёне ў паслялядніковым перыядзе пражывалі носьбіты свідэрскай  культуры)
Геаграфічныя назовы ў Беларусі, злучаныя з наровамі
Возера Нарач
г. Нароўля, Гомельская вобласць
в. Норкіна>Магілёўская вобласць > Касцюковічы > Забычанскі
в. Норкі> Магілёўская вобласць > Верэмейскі
в. Нарушава> Віцебская вобласць > Глыбокае > Узрэцкі
х. Нарушышкі> Віцебская вобласць > Паставы > Лынтупскиі
в. Нарэйкава> Віцебская  вобласць > Полацак >Панізаўскі
в. Наркуны>Гарадзенская вобласць > Ліда > Крупаўскі
в. Нарбуты>Гарадзенская вобласць > Іўе > Суботніцкі
в. Нарэйкі>Гарадзенская вобласць > Іўе > Эйгердоўскі
в. Наркуны>Гарадзенская вобласць > Воранава >Забалоцкі
в. Нароты>Гарадзенская вобласць > Смаргонь >Вішнеўскі
в. Нарушаўцы>Гарадзенская вобласць > Ашмяны >Гальшанскі
в. Нарцукі>Гарадзенская вобласць > Ашмяны >Гальшанскі
в. Норшты>Гарадзенская вобласць > Ашмяны >Гальшанскі
в. Нарбуты>Гарадзенская вобласць > Ашмяны >Жупранскі
в. Нартуны>Гарадзенская вобласць > Ашмяны>Крэйванцэўскі
в. Нароўшчына>Брэсцкая вобласць > Камянец > Рэчыцкі
в. Нарутовічы> Брэсцкая вобласць > Бяроза > Нарутовіцкі
в. Норкаўшчына> Гомельская вобласць > Корма > Струкачоўскі
в. Нарошы>Гарадзенская вобласць > Шчучын >Астрынскі
в.  Нарач >Менская вобласць > Вілейка >Нарачанскі
в. Наруці >Менская вобласць > Копыль >Вялікараеўскі
в. Нарэйкі>Менская вобласць > Койданава >Путчынскі
в. Нараўчызна>Гомельская вобласць > Мазыр >Козенскі
п. Нарыманаў> Гомельская вобласць > Хойнікі >Алексіцкі
в. Нарушыва>Віцебская вобласць > Верхнядзвінск >Сенькоўскі
в. Нарбутовічы>Гарадзенская вобласць > Дзятлава >Дзятлаўскі
в. Нарушыва >Віцебская вобласць > Верхнядзвінск >Асвейскі
в.  Нарбутава >Менская вобласць > Лагойск >Гайненскі
кп. Нарач >Менская вобласць > Мядзел >Крывіцкі
в. Нарцэвічы>Гарадзенская вобласць > Дзятлава >Дзятлаўскі
в. Нарэйкі>Менская вобласць > Койданава >Дабрынеўскі
в. Нарэшавічы> Менская вобласць > Копыль >Сіняўскі
в. Нарэйшы>Менская вобласць > Валожын > Валожынскі
в. Нарчы >Гарадзенская вобласць > Шчучын >Мажэйкаўскі
в. Нарэйшы>Менская вобласць > Мядзель >Свірскі
аг. Нарач Менская вобласць > Мядзель >Нарацкі
х. Наруці > Віцебская вобласць > Браслаў >Апсоўскі
х. Наруці > Віцебская вобласць > Браслаў >Відзоўскі
в. Наркаўшчына> Менская вобласць > Валожын >Багданаўскі
аг. Занарач >Менская вобласць > Мядзель >Занарацкі
Прозвішчы: Нарбут, Нарвіла, Нарвойна, Наргялевіч, Наржымскі, Наркевіч, Наркускі, Нарушэвіч, Нарбутаў, Нарбутовіч, Нарвіловіч, Нарвойнавіс, Нарвойнавіч, Нарвайшэвіч, Нарвошайціс, Наргайлаў, Наргайловіч, Наргеловіч, Нарэйкавіч, Нарэйка, Нарэйшайціс, Нарэслевіч, Нарывошавіч, Нарымовіч, Наркавiч, Наркеловіч, Нарко, Нарковіч, Наркун, Наркутовіч, Нармонтавіч, Наровіч, Нартоўтавіч, Наруцевіч, Нарутавіч, Нарушэвіч. Нарушовіч, Нарушойціс.
(ўзята са спісаў шляхетных беларускіх родаў і перапісі войска ВКЛ ў 1528 годзе).
Са спісу войска ВКЛ 1528 года:
Нарбутовая, удава, б. Ейшышскага пав. Троцкага в-д. 87
Нарбутовая, удава, б. Ейшышскага пав. Троцкага в-д. 90 адв.
Нарбутович Бартош, б. Крэўскага цi Свiрскага хар. Вiленскага в-д. 43
Нарбутович Войтех, п., б. Расеiнскай вол. Жамойцкай з-лi 10 адв., 245 адв.
Нарбутович Марко, б. Кернаўскага пав. Вiленскага в-д. 57
Нарбутович Матей, б. Вяленскай вол. Жамойцкай з-лi 235 адв.
Нарбутович Матей, б. Мерацкага пав. Троцкага в-д. 95
Нарбутович Миколай, б. Васiлiшскага i Ейшышскага паветаў Троцкага в-д. 87 адв., 96
Нарбутович Михно, б. Упiцкага пав. Троцкага в-д. 111
Нарбутович Павел, б. Кернаўскага пав. Вiленскага в-д. 54 адв.
Нарбутович Петр, б. Паюрскай вол. Жамойцкай з-лi 11,263
Нарбутович Петраш, б. Вяленскай вол. Жамойцкай з-лi 235 адв.
Нарбутович Петько, б. Слонiмскага пав. Троцкага в-д. 106
Нарбутович Станис, б. Пянянскага пав. Вiленскага в-д. 70
Нарбутович Станислав, б. Вяленскай вол. Жамойцкай з-лi 238 адв.
Нарбутович Станислав, б. Кернаўскага пав. Вiленскага в-д. 54 адв.
Нарбутович Станислав, б. Расеiнскай вол. Жамойцкай з-лi 251 адв.
Нарбутович Станислав, б. Расеiнскай вол. Жамойцкай з-лi 251 адв.
Нарбутович Юрий, б. Вiлькамiрскага пав. Вiленскага в-д. 62 адв.
Нарбутович Ян, б. Вiлькамiрскага пав. Вiленскага в-д. 63
Нарбутович Ян, б. Ковенскага пав. Троцкага в-д. 75
Нарбутович Ян, б. Пянянскага пав. Вiленскага в-д. 69 адв.
Нарбутовича Войтеховая Ганна, панi, удава, ставiла коней з м-ка Лебяда 16
Нарбутовича Войтеховая, б. Ашменскага пав. Вiленскага в-д. 24 адв.
Нарбутовича Матушовая, панi, удава 16
Нарбутовича Миколай Войтехович, п. 13 адв.
Нарбутовича Станислав Станиславович, 11 адв.
Нарвилович Андрей, б. Крожскай вол. Жамойцкай з-лi 282
Нарвилович Миколай, б. Келменскай вол. Жамойцкай з-лi 283 адв.
Нарвойновис Миколай, б. Шоўдаўскай вол. Жамойцкай з-лi 265
Нарвойнович Сташко, б. Вяленскай вол. Жамойцкай з-лi 236 адв.
Нарвойшевич Якуб, б. Бяржанскай вол. Жамойцкай з-лi 277
Нарвойшовнча Якубовая, б. Айрогальскай вол. Жамойцкай з-лi 245
Нарвошайтис Юргель, б. Расеiнскай вол. Жамойцкай з-лi 251 адв.
Нарвошойтис Степан, б. Крожскай вол. Жамойцкай з-лi 278 адв.
Нарвошойтис Ян, б. Келменскай вол. Жамойцкай з-лi 282 адв.
Наргайловая, удава, б. Вiдукльскай вол. Жамойцкай з-лi 253
Наргайлович Годвяд, б. Коршаўскай вол. Жамойцкай з-лi 261
Наргайлович Юрис, б. Коршаўскай вол. Жамойцкай з-лi 258
Наргайлович Якуб, б. Вiдукльскай вол. Жамойцкай з-лi 255
Наргелович Юшко, б. Коршаўскай вол. Жамойцкай з-лi 259
Нарейкович Алтушко, б. Вяленскай вол. Жамойцкай з-лi 238 адв.
Нарейкович Януш, б. Вяленскай вол. Жамойцкай з-лi 238 адв.
Нарейшайтис Милко, б. Расеiнскай вол. Жамойцкай з-лi 251 адв.
Нарейшайтис Роман, б. Расеiнскай вол. Жамойцкай з-лi 251 адв.
Нарейшович Ян, б. Анiкшценскага пав. Вiленскага в-д. 74
Нареслевич Юхно, б. Ваўкавыйскага пав. Троцкага в-д. 104 адв.
Наривошевич Петраш, б. Ковенскага пав. Троцкага в-д. 79 адв.
Наримович Петраш, б. Вяшвянскай вол. Жамойцкай з-лi 267
Наркавiч Мiк, б. Высакадворскага пав. Троцкага в-д. с. 31
Наркелович Юрей, б. Жыжморскага пав. Троцкага в-д. 80 адв.
Нарко, б. Майшагальскага пав. Вiленскага в-д. 60
Нарковая, удава, б. Медзiнгонскай вол. Жамойцкай з-лi 270
Наркович Адам, б. Вiлькейскай вол. Жамойцкай з-лi 232
Наркович Адам, б. Курклеўскага пав. Троцкага в-д. 114 адв.
Наркович Адам, б. Упiцкага пав. Троцкага в-д. 110 адв.
Наркович Андрей, б. Ашменскага пав. Вiленскага в-д. 20
Наркович Андрей, б. Вяленскай вол. Жамойцкай з-лi 239
Наркович Андрей, б. Крожскай вол. Жамойцкай з-лi 278 адв.
Наркович Богдан, б. Мерацкага пав. Троцкага в-д. 95
Наркович Богуш, б. Пянянскага пав. Вiленскага в-д. 68 адв.
Наркович Буйко, б. Вiлькамiрскага пав. Вiленскага в-д. 61
Наркович Венцко, б. Вiлькейскай вол. Жамойцкай з-лi 230
Наркович Войнис, б. Расеiнскай вол. Жамойцкай з-лi 248
Наркович Володко, б. Ваўкавыйскага пав. Троцкага в-д. 104 адв.
Наркович Грин, б. Меднiцкага пав. Вiленскага в-д. 29
Наркович Лукаш, б. Вiлькамiрскага пав. Вiленскага вД.65
Наркович Лукаш, б. Васiлiшскага пав. Троцкага в-д. 97
Наркович Мартин, б. Вiлькейскай вол. Жамойцкай з-лi 232
Наркович Мартин, б. Лiдскага пав. Вiленскага в-д. 32 адв.
Наркович Мартин, б. Меднiцкага пав. Вiленскага в-д. 27 адв.
Наркович Матей, б. Тандзягальскай вол. Жамойцкай з-лi 284 адв.
Наркович Мацко, б. Ашменскага пав. Вiленскага в-д. 20
Наркович Мацко, б. Дарсунiшскага пав. Троцкага в-д. 94
Наркович Миколай, б. Ейшышскага пав. Троцкага в-д. 89 адв.
Наркович Миколай, б. Рудамiнскага пав. Вiленскага в-д. 48
Наркович Микут, б. Шоўдаўскай вол. Жамойцкай з-лi 265
Наркович Михно, б. Жыжморскага пав. Троцкага в-д. 81 адв.
Наркович Мицко, б. Вiлькейскай вол. Жамойцкай з-лi 233
Наркович Мицко, б. Кернаўскага пав. Вiленскага в-д. 56
Наркович Мицко, б. Лiдскага пав. Вiленскага в-д. 32 адв.
Наркович Мишко, б. Вiлькейскай вол. Жамойцкай з-лi 232
Наркович Петр, б. Меднiцкага пав. Вiленскага в-д. 29
Наркович Претслав, б. Ашменскага пав. Вiленскага в-д. 24
Наркович Станислав, б. Карклянскай вол. Жамойцкай з-лi 274
Наркович Станислав, б. Лiдскага пав. Вiленскага в-д. 32
Наркович Станислав, б. Ясвойнскай вол. Жамойцкай з-лi 286 адв.
Наркович Станько, б. Меднiцкага пав. Вiленскага в-д. 29
Наркович Сташ, б. Расеiнскай вол. Жамойцкай з-лi 247 адв.
Наркович Стефан, б. Айрогальскай вол. Жамойцкай з-лi 244
Наркович Стецко, б. Ейшышскага пав. Троцкага в-д. 90 адв.
Наркович Томаш, б. Вiдукльскай вол. Жамойцкай з-лi 254 адв.
Наркович Щасный, б. Васiлiшскага пав. Троцкага в-д. 96 адв.
Наркович Юрей, б. Вiлькамiрскага пав. Вiленскага в-д. 63
Наркович Юрый, б. Судзярэўскага пав. Вiленскага в-д. 73
Наркович Юрьевая, удава, б. Ясвойнскай вол. Жамойцкай з-лi 287 адв.
Наркович Юрьи, б. Вiлькейскай вол. Жамойцкай з-лi 231
Наркович Юрьи, б. Меднiцкага пав. Вiленскага в-д. 29
Наркович Якуб, б. Радунскага пав. Троцкага в-д. 91
Наркович Якуб, б. Рудамiнскага пав. Вiленскага в-д. 48
Наркович Ян, б. Ковенскага пав. Троцкага в-д. 78 адв.
Наркович Ян, б. Упiцкага пав. Троцкага в-д. 112
Наркович Янел, б. Радунскага пав. Троцкага в-д. 92
Наркович, б. Ковенскага пав. Троцкага в-д., яго дзядзька - Богдан Евнилович 77
Наркун Януш, б. Тандзягальскай вол. Жамойцкай з-лi 284 адв.
Наркутович Бартош, б. Коршаўскай вол. Жамойцкай з-лi 259
Нармонтович Гриц, б. Коршаўскай вол. Жамойцкай з-лi 258 адв.
Нармонтович Миколай, б. Паюрскай вол. Жамойцкай з-лi 263
Нармонтовнч Миколай, б. Вiдукльскай вол. Жамойцкай з-лi 254
Нарович Петраш, б. Цельшаўскай вол. Жамойцкай з-лi 267 адв.
Нарович Петрик, б. Вяшвянскай вол. Жамойцкай з-лi 266 адв.
Нартовтович Янушко, б. Вiлькамiрскага пав. Вiленскага в-д. 66 адв.
Нарутевич Станько, б. Астрынскага пав. Троцкага в-д. 98
Нарутович Мац, б. Крожскай вол. Жамойцкай з-лi 281 адв.
Нарушевич Ленарт, б. Ейшышскага пав. Троцкага в-д. 87
Нарушевич Матей, б. Ашменскага пав. Вiленскага в-д. 20 адв.
Нарушевич Мацко, б. Рудамiнскага пав. Вiленскага в-д. 48 адв.
Нарушевич Миколай, б. Коршаўскай вол. Жамойцкай з-лi 260 адв.
Нарушевич Павел, б. Ейшышскага пав. Троцкага в-д. 88
Нарушевич Павел, п., п.-р. 10
Нарушевич Пашко, б. Рудамiнскага пав. Вiленскага в-д. 48
Нарушевич Петр, 6. Крожскай вол. Жамойцкай з-лi 281
Нарушевич Петр, б. Ашменскага пав. Вiленскага в-д. 23
Нарушевич Петр, б. Вiдукльскай вол. Жамойцкай з-лi 257
Нарушевич Петр, б. Крожскай вол. Жамойцкай з-лi 281
Нарушевич Пронец, б. Рудамiнскага пав. Вiленскага в-д. 48 адв.
Нарушевич Ромашко, б. Ваўкавыйскага пав. Троцкага в-д. 104 адв.
Нарушевич Станислав, б. Рудамiнскага пав. Вiленскага в-д., яго брат - Юрей 49 адв.
Нарушевич Юрис, б. Вiдукльскай вол. Жамойцкай з-лi 257
Нарушевич Ян, б. Ашменскага пав. Вiленскага в-д. 20
Нарушевича Юрей Станиславович, 11 адв.
Нарушевича Яновая, б. Ашменскага пав. Вiленскага в-д. 23 адв.
Нарушович Юхно, б. Ейшышскага пав. Троцкага в-д. 87 адв.
Нарушойтис Ян, б. Карклянскай вол. Жамойцкай з-лi 272 адв.
Норукович Пиктур, б. Бяржанскай вол. Жамойцкай з-лi 276 адв.
Урывак з расшыфровак руніцкага пісьма Сокал-Кутылоўскім з каменя ў Нарвегіі.

Інфармацыя з БСЭ:
Бораў, у старажытна-грэцкай міфалогіі бог сіверу. Месцазнаходжаннем Барэя лічылася Фракія. Адлюстроўваўся ў выглядзе моцнага крылатага мужчыны. У пераносным сэнсе Бораў - халодны вецер.
Згадванне аб Борабоге сустракаецца і на адным з найболей старажытных руніцкіх камянёў з Нарвегіі. Гэта значыць у старажытнай Скандынавіі існаваў і культу бога Сіверу, Борабога, аналагічнага па функцыях старажытна-грэцкаму Барэю.
З больш вялізных надпісаў, якія захаваліся на некаторых руніцкіх камянях Скандынавіі, можна атрымаць прамую, а не апасродкаваную інфармацыю аб старажытных багах народаў Паўночнай Еўропы, аб іх адносінах з людзьмі і нават аб іх уласных узаемаадносінах.
На Мал. 10 паказаны руніцкі камень з Нарвегіі. На ім на пярэднім боку нанесены  два радка руніцкага тэксту (Мал. 11 злева), а трэці радок размешчаны на зваротным боку (Мал. 11 справа). У першым радку 15 знакаў (18 рун), у другім - 22 або 23 знака (26 рун). Усе радкі чытаюцца зверху ўніз (кірунак чытання тэксту - злева направа).

Мал. 10. Агульны выгляд гэтага руніцкага каменя,
які захоўваецца цяпер у музеі.

Мал. 11. Выгляд руніцкага надпісу з пярэдняй і зваротнай бако

Мал. 12. Прамалёўка тэксту двух радкоў пярэдняга боку.

Тэкст на першых двух радках гучыць прыкладна так: «Ра Въ (Но-Чи) То Се {Нъ-О -Ра )    Ръ-И-Ро (Бо-Гъ)-Че  Въ (Но-Чи)
{Тъ-И} Ра-Да Бо-Ро {Тъ-И} Ра-Да -Че. {Во-Нъ} Се {Но-Чи} Ра (Ма-Ръ) Бо-Ро-(Бо-Г)-Че {Во-Нъ} И Се».
Адзін з варыянтаў перакладу гэтых двух радкоў: "Ра ў ночы, то се (цэ – так кажуць на Валыне і некаторых мясцінах на Палесссі) у нары.
то цешыцца Борабог, ён гэтай ноччу Ра замарыў. Борабог, ён і ёсць".
Калі тут Ра - Сонца, а Борабог - Бог ветра і холада, то атрымліваецца, што на гэтых двух радках руніцкага каменя зафіксавана архаічнае паданне людзей аб чынніку наступу зімы або палярнай ночы. Слова "нора" можа азначаць то месца, куды хаваецца Сонца, гэта значыць Поўнач. Ці не ад гэтага слова адбылося пасля слова "норд"? Назоў краіны "Нарвегія" суцэль адпавядае гэтаму: "поўнач+верх", гэта значыць верхне-паўночная зямля, што адпавядае геаграфічнаму становішчу Нарвегіі. Але звярніце увагу на словы : «Ра Въ (ў) (Но-Чи) (ночы) То Се {Нъ-О -Ра ) (нора)   Ръ-И-Ро (Бо-Гъ) (Бог)-Че  Въ (ў) (Но-Чи) (ночы)
{Тъ-И} (ці) Ра-Да (Рад) Бо-Ро {Тъ-И} (ці )Ра-Д (рад) -Че. {Во-Нъ} (вунь) Се {Но-Чи} (се) Ра (Ма-Ръ) (мор) Бо-Ро (Бора)-(Бо-Г) (бог)-Че {Во-Нъ} (вунь) И Се». У гэтым надпісу шмат беларускіх слоў. Слова вунь, а на палессі нават ёсць вунё.
(Г.А.: з гэтага тэксту бачна, што нара – гэта ёсць логава Барабога – Бога ветра і холаду. Па міфалогіі Барабог мог забраць сонца ў сваю нару і не выпускаць (на цэлую ноч ці нават на паўгода – палярная ноч. Нара стала пазначаць поўнач – норд. Паўночнае племя магло называцца нарова (норд).
Ругі і горад ругаў Аркона.
Ругі (лат. rugii, ругіі, рогі) – старажытна-германское племя эпохі Вялікага перасялення народаў, апошнія весткі пра які ставяцца да сярэдзіны VI стагоддзя.
Аркона
Каардынаты: 54°40′35″ п. ш. 13°26′16″ у. д. / 54.676389° п. ш. 13.437778° у. д. (G)

Валы Аркона

Аркона - горад і рэлігійны цэнтр балтыйскіх палабскіх славян - руян, якія ўваходзілі ў племянны звяз люцічаў. Горад Аркона існаваў да XII стагоддзя, размяшчаўся на аднайменным мысе выспы Руген і быў падрабязна апісаны сучаснікам Саксонам Грамацікам, "Дзеі данаў", XIV:
Горад Аркона ляжыць на вяршыні высокай скалы; з поўначы, усходу і поўдні агароджаны прыроднаю абаронай… з заходняга боку абараняе яго высокі насып у 50 локцяў…
(Сам назоў складаецца з двух корняў Ар (ад слова арыі) і кон (ад слова конь), без усякіх пераводаў бачна, што горад называецца арыйскі конь. Горад знаходзіцца ў Нямеччыне, але не называецца арпфэрд (пфэрд – гэта конь па-нямецкі) і не называецца арлошадзь, бо расейцы ужо выказваюць прэтэнзіі на “исконно русские”. Назоў гэтага гораду даказвае, што арыі размаўлялі на беларускай мове.)
Апісанне рэлігійнага храма
Пасярод горада быў пляц, на якім стаяў храм з дрэва, вельмі мастацкай  працы… Вонкавая сцяна будынка вылучалася акуратным разьбярствам, грубым і неапрацаваным, уключаючым формы розных рэчаў. У ім меўся адзіны ўваход. Сам жа храм меў у сабе дзве агароджы, з якіх вонкавая, злучаная са сценамі, была пакрыта чырвоным дахам; унутраная ж, абапіраўшаяся  на чатыры калоны, замест сцен мела завесы і нічым не было звязана з вонкавай, акрамя рэдкай вокладкі бэлек.

Ідал у храме Аркона па апісанні Саксона Граматыка, 1834 г.

Затым ідзе апісанне ідала (у канцы апісання храма аўтар тлумачыць "Святавіт - такое было імя статуі"):
У будынку велізарная статуя, ва ўсім падобная чалавечаму целу, але велічынёй якога пераўзыходзіла, дзівіла чатырма галовамі і столькімі ж шыямі, з якіх дзве бачныя былі з боку грудзей, дзве - са спіны. І спераду, і ззаду адна галава направа, другая налева глядзела. Пабрытыя борады, падстрыжаныя валасы паказвалі, што мастацтва мастака пераймала звычаю руян у сыходзе за галавой. У правай руцэ бог трымаў рог, выраблены з рознага роду металаў, які жрэц гэтага свяцілішча звычайна кожны год напаўняў віном, каб прадказаць па ўзроўні вадкасці ўраджай будучага года. Левая рука накшталт лука ўпіралася ў бок. Кашуля спадала да галёнак, якія, з рознага роду дрэва зробленыя, так утоена ў каленах злучаліся, што месца змацавання нельга было заўважыць інакш як пры дбайным разглядзе. Ногі дакраналіся землі, а іх асновы хаваліся ў грунце. Непадалёк былі бачныя аброць і сядло бога і шматлікія знакі яго боскасці. З іх выклікаў здзіўленне прыкметнай велічыні меч, ножны і рукаятку якога, акрамя выдатнага разьбянога дэкору, упрыгожвалі срэбныя дэталі.
Культ пасля збору ўраджая
Культ адпраўляўся пасля збору ўраджая ў два дні.
Штогод пасля збору ўраджая змяшаны натоўп са ўсёй выспы перад храмам бога, прынясучы ў ахвяру быдла, спраўляў ўрачысты баль, які зваўся святам. Яго жрэц, які адрозніваўся доўгай барадой і валасамі, напярэдадні дня, калі належыла святадзейнічаць, звычайна з дапамогай веніка дбайна прыбіраў малое свяцілішча - куды толькі яму можна было ўваходзіць -, сочачы, каб у памяшканні не было чалавечага дыхання. Кожны раз, калі патрабавалася ўдыхнуць або выдыхнуць, ён адпраўляўся да выхаду, каб прысутнасць бога не паганілася дыханнем смяротнага.
На наступны дзень, калі народ стаяў у ўваходу, ён, узяўшы ў статуі пасудзіну, дбайна назіраў, не ці панізіўся ўзровень налітай вадкасці, і тады чакаў у будучым году неўраджая. Заўважыўшы гэта, загадваў прысутнічаючым запасіць плады на будучыню. Калі ж не прадбачыў ніякага змяншэння звычайнай урадлівасці, прадказваў у будучым часе багацце палёў. Пасля такога прадракання загадваў ураджай гэтага года або ашчадней, або шчадрэй расходваць. Выліўшы старое віно да ног ідала, як узліванне, у пустую пасудзіну зноў наліваў: як бы выпіваючы за здароўе, пачытаў статую, урачыстымі словамі прасіў як сабе, так і айчыне  выгод, гараджанам поспеху ў множанні перамог. Скончыўшы гэта, падносіў рог да вуснаў, надзвычай хутка, адным глытком выпіваў і, напоўнены зноў віном, устаўляў яго ізноў у правую руку статуі.
Вырабіўшы пірог (каравай) з мядовым віном круглай формы, велічыні ж такой, што амаль ураўноўваўся чалавечаму росту, прыступаў да ахвярапрынашэння. Паставіўшы яго паміж сабой і народам, жрэц па звычаі пытаў, ці бачаць яго руяне. Калі тыя адказвалі, што бачаць, то жадаў, каб праз год не змаглі разглядзець. Такога роду маленнем ён прасіў не аб сваім або народа лёсу, але аб узрастанні будучага ўраджая. Затым ад імя бога віншаваў прысутнічаючы натоўп, доўга заклікаў яе да шанавання гэтага бога і стараннаму выкананню ахвярных абрадаў і абяцаў вернейшую ўзнагароду за глыбокую пашану і перамогу на сушы і моры.
Скончыўшы ж гэта, яны ўсе ахвярныя стравы звярталі ў святочную ежу і насычаліся абжорствам, прымушаючы, прысвечаныя бажаству ахвяры, служыць сваёй няўстрыманасці. На гэтым балі ігнараваць  умеранасць лічылася набожнасцю, устрымлівацца ж - негодным.
Маёмасць статуі:
У дарунак гэтай статуі прыносілася штогод адна манету з кожнага мужчыны або жанчыны. Яму таксама аддавалася траціна здабычы, адпаведна гэтак жа вылучалася і абгрунтоўвалася доля для яго абароны. Гэты бог меў трыста канёў і гэтулькі ж вершнікаў, якія ваявалі на іх; усё багацце, здабытае імі зброяй або хітрасцю, аддавалася на апеку жраца. З гэтай здабычы ён ствараў усякага роду інсігніі  і храмавыя ўпрыгожванні і іх загадваў захоўваць за таемнымі заваламі, дзе, акрамя багацця грошай, было сабрана шмат пурпурных тканін, дзіравых ад часу. Тутака ж відаць была велізарная колькасць грамадскіх і доляў прынашэнняў, сабраных дзякуючы шчодрасці прыхільнікаў і дарункам просьбітаў.
… Акрамя таго, ён меў адмысловага каня белай масці, у якога вырваць валасінку з грывы або хваста лічылася негодным. За ім аднаму жрацу дазвалялася клапаціцца і садзіцца на яго, каб ужыванне святой жывёлы не было занадта частым і зневажальным. На гэтым кані, па меркаванню  руян, Святавіт - такое было імя статуі - ваяваў супраць ворагаў сваёй святыні (вось яшчэ адно тлумачэнне боскай сутнасці беларускай “Пагоні”). Галоўным довадам гэтага лічылася, што, знаходзячыся ўначы ў стойле, ён апыняўся пакрыты брудам і потым так, нібы ў скоку пераадолеў прастору доўгіх шляхоў.
Варажба
Затым апісваюцца спосабы варажбы. Першая - выкарыстае белага каня Святавіта:
Калі меркавалася пачаць вайну супраць якой-небудзь краіны, перад храмам па звычаі служэбнікі ставілі тры дзіды. З іх дзве ўтыкаліся наканечнікамі ў зямлю і злучаліся [трэцяй] папярок; гэтыя дзіды размяшчаліся на роўнай адлегласці. Да іх, падчас выступу ў паход, пасля ўрачыстага малення, конь выводзіўся ў збруі жрацом з уваходу. Калі пастаўленыя дзіды конь пераступаў правай нагой перш, чым левай, гэта лічылася знакам удалага ходу вайны; калі жа левай перш правай ішоў, то кірунак паходу змянялі. Выступаючы таксама у розных абрадах, па першым руху жывёлы атрымлівалі прадказанні. Калі яно было шчаслівым, радасна рухаліся ў шлях; калі ж няшчасным, паварочвалі назад.
Другі спосаб варажбы: "Тры драўляныя дошчачкі, з аднаго боку белыя, з другога - чорныя, кідаліся ў якасці жрэбія ў яму; белае азначала поспех, чорнае - няўдачу."
Трэці - варажба на цот-лішка:
І жанчыны  не цураліся такіх ведаў. Седзячы на месцы, яны выпадкова, без разліку, крэслілі лініі ў попеле. Калі лік іх апыняўся цотным, варажбу лічылі шчаслівай, калі няцотным - то няўдалай.
Раскопкі 1921 г. пацвердзілі правільнасць апісання.

Камень Святавіта ў Альтэнкірхен

У 1168 г. Аркона была разбурана датчанамі пры каралю Вальдэмару I. У 1185 пры ўзвядзенні царквы ў Альтэнкірхен (Руген) на паўвостраве Вітаў (Wittow) выкарыстоўваліся камяні з Арконы. У Альтэнкірхен дагэтуль маецца "камень Святавіта" (Svantevitstein).

 

Верагодна, яго апісваюць храністы: Давыд Хітрэус у "Саксонскай хроніцы", XVI стагоддзе:
"Малюнак ідала руянаў, высечаны на камені, можна бачыць у сяле Альтэнкірхен, у створцы храма, больш падобнага на жахлівага злога дэмана, чым на якога ліба бога; ранейшыя жыхары выспы звалі яго Святавітам, цяперашнія ж Вітальдам",
і ў "Гісторыі Каменскай епархіі", XVII стагоддзе:
"Адгэтуль злога бога звалі Д'яблам і Чарнабогам, гэта значыць Чорным богам, добрага ж Белбогам, гэта значыць белым богам. Постаць гэтага ідала, высечаную ў камені, можна дагэтуль бачыць на Руяне, на паўвостраве Вітаў, у народзе названую як Вітольд, як бы "Старажытны Віт". З вялікай галавой, густой барадой ён хутчэй выглядае пачварай, чым выдуманым богам.
Паўночна-еўрапеоідны тып
Матэрыял з Вікіпедыі - вольнай энцыклапедыі
Паўночна-еўрапеоідны антрапалагічны тып - гэтак жа званы балтыйская малая раса, светлы-еўрапеоідны тып. Паходжанне тыпу звязваецца  з палеаеўрапейскім тыпам. Паўночна-еўрапеоідны антрапалагічны тып характарызуецца суббрахікефаліей, светлай пігментацыяй валасоў і вока, сярэднім ці высокім перанось’ем з прамой спінкай носа, сярэднеразвітай барадой, сярэднім ці вышэй сярэдняга ростам. Да паўночна-еўрапеоіднаму тыпу ставяцца большасць прадстаўнікоў народаў Паўночнай і Паўночна-усходняй Еўропы.
Падтыпы балтыйскай расы (Паўночна-еўрапеоіднага тыпу)
Падпадзяляецца на два асноўных тыпа
"Атланта-балтыйскі тып - Распаўсюджаны галоўным чынам ў Паўночнай Еўропе. Тып характарызуецца мезакефаліей і светлай пігментаваннасцю, паходжанне тыпу злучаецца з культурай шнуравай керамікі.
"Усходне-балтыйскі тып - таксама беламора-балтыйскі тып, распаўсюджаны ва Ўсходняй Еўропе, у тым ліку ў Расіі і ў некаторай ступені ў Фінляндыі. Усходне-балтыйскі тып характарызуецца масіўным тварам, паходжанне тыпу злучаецца з палеаеўрапеоідамі.
Нататкі
1. (саматалогія (аўтар Г. А. Аксянава), Прыбалтыйска-фінскія народы Расіі М. Навука 2003.
(Г.А.: з матэрыялаў бачна, што племя нарова не з’яўляецца вугра-фінскім племем, а адносіцца да індаеўрапейскага этнаса і перакачавала ў раён Эстоніі з рэгіёнаў свідэрскай культуры. На карысць гэтай гіпотэзы кажуць:
1. прынадлежанасць да нарвенскай культуры, маючай спадчыну свідэрскай;
2. прынадлежнасць да усходне-балтыйскага тыпа еўрапеоіднаў;
3. па назову ад слова нара, што значыць логава Барабога – Бога холаду і сівера;
4. сувязь з ругамі (назоў горада Ругадзіў звязаны з культам рога (з рога ўсяго многа);
5. аб этнічнай прынадлежнасці племені да  беларусаў кажуць назовы беларускіх паселішчаў, прозвішчаў людзей, сувязі з шматлікімі археалагічнымі культурамі, міфалогія, культурніцкія традыцыі (пакланенне сіверу, рогу),   наяўнасці  ў мове  вялікай колькасці запазычанняў са славянскіх і балцкіх моў).
Багіні Норны

Алегорыя фатуму ці
багіні лёсу Норны
Дж. Л. Лунд

Норны, у скандынаўскай міфалогіі багіні лёсу. Першай норнай была мудрая старая Урд ("лёс"), якая чытае скрутак мінулага. Другую клікалі Вердандзі ("станаўленне"); яна сімвалізавала сучаснасць. Трэцяя, Скульд ("абавязак"), захоўвала скрутак будучыні. Норны жылі ў крыніцы Урд у каранёў сусветнага дрэва Іггдрасілъ, якое яны штодня апырсквалі вільгаццю з крыніцы. Існавала павер'е, што норны толькі вызначалі лёс богаў, волатаў, карлікаў і людзей, але не маглі ім распараджацца, хоць, здаралася, прадвесцілі няшчасце. Напрыклад, Урд распавяла вярхоўнаму богу Одзіну, што яму наканавана загінуць у пашчы жудаснага ваўка Фенрыра ў дзень бітвы Рагнарэк.
Зусім выразна прасочваецца паралель паміж норнамі, грэцкімі мойрамі і рымскімі паркамі. Верагодна, першапачаткова норны таксама былі праллямі (Г.І.: я бы дабавіла сюда і Параскеву Пятніцу).

Багіні Норны ў сусветнага
дрэва жыцця іггдрасіль

Нора (Нара)
Нора (Нара) - У некаторых вугорскіх абласцях ходзяць легенды пра звышнатуральную істоту па імі нора (нара). Праўда, вера ў яе распаўсюджана сярод нацыянальных меншасцяў, таму лічыцца, што яна славянскага паходжання. Уначы, калі ўсё спяць, нора (нара) ўскаквае на грудзі ахвяры і пачынае смактаць кроў ці малако. Ахвяр нары можна апазнаць па метках на грудзі. Каб абараніцца ад нары, досыць нацерці грудзі часныком. аўтар энцыклапедыі  Аляксандрава Анастасія

НОРНЫ

Норны (інш.-ісл. Nornir), у скандынаўскай міфалогіі найнізкія жаночыя бажаствы, якія вызначаюць лёс людзей пры нараджэнні (па больш ранніх міфалагічных уяўленнях, верагодна,  што дапамагаюць пры родах). Збольшага роднасныя валькірыям (якія, у адрозненне ад Норн, удзельнічаюць у вызначэнні толькі лёсы ваяроў у бітвах) і складаюць разам з імі катэгорыю найнізкіх жаночых бажаствоў - дзіс. У "Прадраканні вельвы" і ў "Малодшай Эддзе" названы тры Норны - Урд ("лёс"), Вердандзі ("станаўленне") і Скульд ("абавязак"), якія жывуць у крыніцы Урд у каранях сусветнага дрэва Іггдрасіль (што з'яўляецца і дрэвам лёсу), якое яны (па "Малодшай Эддзе") штодня апырскваюць вільгаццю з крыніцы (можна выказаць здагадку, улічваючы сібірскія паралелі, што выява Норн увабрала у сябе ўяўлення пра "гаспадынь" сусветнага дрэва і якія абрашаюць яго крыніцай); Норны вызначаюць лёсы людзей, выразаючы руны. У "Першай песні пра Хельгі..." ("Старэйшая Эдда") Норны пры нараджэнні героя прадуць нітку яго лёсу, прадказваючы хвалебную будучыну.



У "Гаворках Фафніра" ("Старэйшая Эдда") гаворыцца пра шматлікія Норны, маючых свой род ад багоў, альваў ці цвергаў. Па сваёй асноўнай функцыі Нjhys аналагічныя мойрам (паркам) з антычнай міфалогіі, маюць паралелі і ў міфалогіі  іншых народаў.
http://myfhology.narod.ru Міфалагічная энцыклапедыя
Норны няроўныя даюць людзям лёс: у адных усё жыццё ў дастатку і пашане, у другіх, колькі ні біся, ні долі, ні волі, у адных  жыццё доўгае, у другіх - кароткае. Людзям здаецца, уся справа ў тым, што Норны стаялі ў зыбкі: калі яны добрыя і з добрага роду, нададуць нованароджанаму  добры лёс.  Калі ж чалавеку выпалі на долю няшчасці, так стаялі злыя Норны. Бывае і так, што бацькі маляняці  забудуцца паклікаць якую-небудзь з Норн ці пакрыўдзяць яе на балі, і ў адплату яна наварожыць такое, што цяжка  паправіць нават Багам. аўтар энциклопеди Аляксандрава Анастасія
"Адна з іх была ўжо старая  і клікалася Урд -   мінулае, іншая была сярэдніх гадоў і яе клікалі Вердандзі - сучаснасць, трэцяя ж была зусім юная і насіла   імя Скульд - будучыня. Гэтыя тры жанчыны былі прарочыя норны, чараўніцы, нададзеныя цудоўным дарункам   вызначаць лёсы свету, людзей і нават багоў.»



Падрыхтавала Галіна Арцёменка.
 

Плямёны